فصلنامه روان شناسی تربیتی

چکیده پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه بین احساس تعلق به مدرسه و درگیری تحصیلی با خودکارآمدی تحصیلی و سرسختی تحصیلی در بین دانش آموزان دوره ی متوسطه دوم شهر خرم آباد انجام شد. پژوهش حاضر از نظر هدف بنیادی و از نظر نحوه گردآوری داده ها، توصیفی از نوع همبستگی و به‌طور خاص از نوع مدل یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانش‌آموزان دوره ی متوسطه دوم شهر خرم آباد در سال تحصیلی 1403-1402 بودند که از میان آنها نمونه ای به حجم 357 نفر به روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چند مرحله ای انتخاب و وارد تحلیل شدند. داده ها از طریق پرسشنامه های درگیری تحصیلی ریو (2013)؛ احساس تعلق به مدرسه بری و بیتی (2004)؛ خودکارآمدی تحصیلی پاتریک و همکاران (1997) و سرسختی تحصیلی بنیشک و لوپز (2005) جمع آوری گردید. به منظور ارزیابی روابط بین متغیرها از روش مدل یابی معادلات ساختاری استفاده شد. نتایج نشان داد که احساس تعلق به مدرسه اثر مستقیم، مثبت و پیش بینی کننده ای بر میزان درگیری تحصیلی دانش آموزان دارد (01/0p<). علاوه بر این، احساس تعلق به مدرسه توانست درگیری تحصیلی دانش آموزان را از طریق خودکارآمدی تحصیلی و سرسختی تحصیلی پیش بینی کند (05/0p<). نتایج پژوهش حاضر از اثر مستقیم احساس تعلق به مدرسه بر درگیری تحصیلی دانش‌آموزان و نقش میانجی گری خودکارآمدی تحصیلی و سرسختی تحصیلی در رابطه بین احساس تعلق به مدرسه و درگیری تحصیلی حمایت می کند.

چکیده این پژوهش باهدف مدل‌سازی معادله ساختاری هیجان پذیری در تدریس بر اساس سبک‌های اسنادی و سرمایه اجتماعی با نقش تعدیل‌کننده فرسودگی شغلی انجام شد. این پژوهش به روش توصیفی- همبستگی و با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) انجام شد. جامعه آماری این پژوهش متشکل از تمامی معلمان مقطع متوسطه اول و دوم شهر تهران در سال تحصیلی 1403- 1402 بود که از بین آنها ۳۴۱ نفر شرکت‌کننده به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شد. داده‌ها با استفاده از فهرست هیجان‌های معلم چن (۲۰۱۶)، پرسشنامه سبک‌های اسنادی پترسون و همکاران (1982)، پرسشنامه سرمایه اجتماعی ناهاپیت و گوشال (1998) و فهرست فرسودگی شغلی ماسلاخ و همکاران (1997) جمع‌آوری شد. تجزیه و تحلیل آماری با استفاده از نرم‌افزارهای 25-SPSS و 4-Smart-PLS انجام شد. نتایج تحلیل مسیر و بارهای عاملی در این پژوهش نشان داد که سبک‌های اسنادی بدبینانه و فرسودگی شغلی تأثیر مستقیم معنادار مثبت و سرمایه اجتماعی تأثیر مستقیم معنادار معکوس بر هیجان پذیری منفی در تدریس یعنی تجربه غم، خشم و ترس دارند (01/0 P<). همچنین، نتایج محاسبه اثرات متقابل نشان داد که تمام مؤلفه‌های مشاهده‌شده فرسودگی شغلی بر شدت رابطه بین سبک‌های اسنادی و سرمایه اجتماعی با هیجان پذیری در تدریس در دو جهت مختلف اثر مثبت و معکوس معنادار دارد (01/0 P<). نتایج این پژوهش دارای پیامدهای کاربردی برای ارزیابی و تدوین پروتکل‌های ارتقاءبخشی و آموزش ضمن خدمت در جهت اصلاح سبک‌های اسنادی، توسعه سرمایه اجتماعی، بهیود هیجان‌پذیری تدریس و کاهش فرسودگی شغلی در معلمان است.

چکیده هدف از انجام پژوهش حاضر، بررسی رابطه بین استرس ادراک‌شده و تلاش برای برتری با نقش میانجی امید در دانش‌آموزان کنکوری بود. بدین منظور، در یک روش توصیفی از نوع همبستگی، 386 دانش‌آموز کنکوری از طریق فرمول کوکران و از طریق نمونه‌گیری در دسترس و داوطلبانه انتخاب شدند. تمامی شرکت‌کنندگان پرسشنامه‌های استرس ادراک‌شده (کوهن و همکاران، 1983)، پرسشنامه امیدواری (اشنایدر و همکاران، 1991)، پرسشنامه نیاز (استیرز و پورتر، 1979) و تلاش برای برتری در کنکور را پرکرده‌اند. برای تحلیل داده‌ها از همبستگی اسپیرمن و معادلات ساختاری استفاده شد. نواوری این تحقیق به استفاده از متغیر تلاش برای برتری بود، چراکه کنکور، دانش‌اموزان را به سمت و سوی برتر بودن از دیگران سوق می‌دهد. نتایج نشان‌دهنده ان بود که در دانش‌آموزان کنکوری، بین متغیرهای استرس ادراک‌شده و امید ، استرس ادراک‌شده و تلاش برای برتری رابطه معکوس و معناداری وجود داشت. همچنین بین متغیرهای امید و تلاش برای برتری ، رابطه مثبت و معنادار وجود داشت. علاوه بر این، امید در رابطه بین استرس ادراک‌شده و تلاش برای برتری نقش میانجی را داشت. براین اساس می‌توان گفت که تلاش برای برتری می‌تواند به‌صورت مستقیم و همچنین به‌صورت غیرمستقیم و از طریق متغیر امید، بر استرس ادراک‌شده تأثیر بگذارد

چکیده هدف پژوهش بررسی تأثیر آموزش توانمندی‌های منش بر بهزیستی روان‌شناختی و عواطف مثبت و منفی کودکان بود. پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان دختر دبستانی در سال تحصیلی 1403-1404 بودند. 78 دانش‌آموز پایه پنجم (39 نفر در گروه آزمایش و 39 نفر در گروه کنترل) از منطقه چهار تهران با روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. هر دو گروه قبل و بعد از اجرای برنامه و یک ماه پس از آموزش به پرسشنامه بهزیستی روا‌ن‌شناختی PWBS)) و عواطف مثبت و منفی برای کودکان (PANAS-C- SF) پاسخ دادند. برنامه آموزش توانمندی‌های منش به شیوۀ گروهی در نه جلسه نود دقیقۀ اجرا شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با t مستقل و تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر انجام شد. یافته‌ها نشان داد که آموزش توانمندی‌های منش بر بهزیستی روان‌شناختی و عواطف مثبت و منفی کودکان به طور معناداری تأثیر دارد. این تأثیر در پیگیری یک ماه پایدار مانده بود. بنابراین می‌توان نتیجه‌‌گیری کرد که آموزش توانمندی‌های منش، بهزیستی روان‌شناختی و عواطف مثبت کودکان را افزایش و عواطف منفی آنان را کاهش می‌دهد. لذا، مربیان برای افزایش بهزیستی و تقویت عواطف مثبت کودکان و کاهش عواطف منفی آنها می‌توانند مداخلات توانمندی‌های منش را در مدرسه طراحی و توسعه دهند.

چکیده پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش میانجی انسجام خانواده در رابطه سطح تفکیک خود و احترام به خود با شکل-گیری هویت انجام شد. روش پژوهش حاضر توصیفی و از نوع همبستگی بود. جامعه آماری این پژوهش، شامل تمامی دانش‌آموزان دختر دبیرستانی شهر سبزوار در نیم سال تحصیلی 1402-1403 بود. از بین جامعه مذکور 340 دانش‌آموز به عنوان نمونه‌ی پژوهش به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامه ﺧﻮﺩﺗﻤﺎﻳﺰﻳﺎفتگی (ﻓﺮﻡ کوﺗﺎﻩ ﺷﺪﻩ) دریک، مقیاس احترام به خود روزنبرگ، پرﺳﺸﻨﺎﻣﻪ سبک‌های هویت ﺑﺮزونسکی و پرسشنامه انسجام خانواده سامانی بود. جهت تجزیه و تحلیل داده ها، از روش آماری پیرسون و معادلات ساختاری استفاده شد. نتایج آزمون همبستگی پیرسون نشان داد که رابطه مؤلفه‌های تفکیک خود و احترام به خود با شکل‌گیری هویت معنی‌دار است (05/0>P-value). همچنین نتایج حاصل از آزمون معادلات ساختاری نشان داد، نقش میانجی انسجام خانواده در رابطه تفکیک خود و احترام به خود با سبک‌های هویت معنی‌دار است (05/0>p-value). با توجه به نتایج پژوهش می‌توان اینگونه نتیجه گرفت که تقویت انسجام خانواده یک روش کارآمد برای افزایش سطح تفکیک خود و احترام به خود به منظور شکل‌گیری سبک هویت بهنجار در نوجوانان می‌باشد.

چکیده پژوهش حاضر با هدف بررسی ارتباط بهزیستی راون‌شناختی با خودکارآمدی تحصیلی دانشجویان روان‌شناسی تربیتی با نقش میانجی عزت نفس انجام شد. این تحقیق از نوع کاربردی، کمی و همبستگی است. جامعه آماری پژوهش دانشجویان روانشناسی تربیتی دانشگاه تبریز بود که تعداد نمونه با استفاده از نرم‌افزار جی‌پاور، 119 نفر تعیین شد که با روش تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه بهزیستی روانشناختی ریف (۱۹۸۹)، پرسشنامه خودکارآمدی تحصیلی جینکز و مورگان (1999) و پرسشنامه عزت نفس روزنبرگ (1965) بود. به منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها، علاوه بر بررسی توصیفی، از آزمون‌های کولموگروف اسمیرنوف، مدل‌سازی معادلات ساختاری و سوبل در نرم‌افزارهای spss نسخه 23 و smartpls نسخه 3.1.1 و در سطح معنی‌داری 05/0 استفاده شد. نتایج تحقیق نشان داد که مدل پژوهش از برازش مناسبی برخوردار است و بهزیستی روان‌شناختی با عزت نفس (086/23=t؛ 001/0=p) و خودکارآمدی تحصیلی (306/6=t؛ 001/0=p) ارتباط معنی‌داری دارد و عزت نفس نیز با خودکارآمدی تحصیلی (118/4=t؛ 001/0=p) ارتباط معنی‌داری دارد. نتایج تحقیق همچنین نشان داد که عزت نفس در ارتباط بهزیستی روان‌شناختی با خودکارآمدی تحصیلی (718/6=z؛ 001/0=p) نقش میانجی ایفا می‌کند. بنابراین عملکرد روان‌شناختی بهینه و عزت نفس بالا موجب می‌شود تا دانشجویان احساس کنند در مواجهه با چالش‌ها توانمند هستند و در مقابله با مشکلات تحصیلی موفق عمل کنند.

چکیده تحقیق با هدف آموزش برنامه حسی بر مهارت‌های پیش‌کلامی کودکان با اختلال اتیسم انجام شده است. روش پژوهش به لحاظ گرداوری اطلاعات، از نوع آزمایشی با طرح تک‌آزمودنی از نوع AB و به‌لحاظ هدف، کاربردی می‌باشد. جامعه‌ی آماری پژوهش، شامل؛ کلیه‌ کودکان با اختلال اتیسم مراکز توانبخشی شهر تهران در سال 1403 می‌باشند از کل جامعه هدف، سه نفر، به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. برنامه مداخله‌ای به مدت دو ماه، سه جلسه در هفته به‌شکل انفرادی آموزش داده شد. نتایج به-صورت چشمی و نگاره‌ای بررسی و تحلیل شدند و در قالب جداول و نمودارها، براساس اطلاعات مندرج در برگه‌ ثبت داده‌ها، ترسیم شدند. در این طرح، مرحله A، مرحله ترسیم خط پایه، و مرحله B، مرحله مداخله‌ای است. نتایج به‌دست آمده نشان داد که برنامه مداخله توانبخشی حسی بر مهارت‌های پیش کلامی کودکان با اختلال اتیسم موثر است با توجه به موثر بودن برنامه مداخله، کاربرد این نوع برنامه به منظور تسهیل و تقویت رشد کلامی کودکان با اختلال اتیسم پیشنهاد می شود.

چکیده این پژوهش با هدف شناسایی بسترها، راهبردها و پیامدهای موفقیت تحصیلی نوجوانان ممتاز در بستر فرهنگی–اجتماعی ایران انجام شد. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل مضمون بود. جامعه آماری شامل ۲۱ نوجوان دختر و پسر با معدل بالای ۱۹ در امتحانات نهایی ۱۴۰۳ شهر قزوین بود که به‌صورت هدفمند انتخاب و از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته مورد مطالعه قرار گرفتند. تحلیل داده‌ها منجر به استخراج سه مضمون اصلی شد: شایستگی‌های روان‌شناختی، فضیلت‌های خانوادگی، و تسهیلگرهای مدرسه‌ای. یافته‌ها نشان دادند موفقیت تحصیلی صرفاً نتیجه توانایی‌های شناختی نیست، بلکه در تعامل میان عوامل فردی، خانوادگی و آموزشی شکل می‌گیرد. نوجوانان ممتاز از راهبردهایی همچون خودشناسی تحصیلی، یادگیری فعال و تنظیم هیجانی بهره برده‌اند که پیامدهایی چندبعدی در سطوح فردی (اعتمادبه‌نفس، تاب‌آوری، انگیزش پایدار)، خانوادگی (افزایش اعتماد والدین، انسجام خانوادگی)، اجتماعی–فرهنگی (ارتقای مشارکت مدنی، پیشگیری از آسیب‌ها) و اقتصادی (افزایش فرصت‌های شغلی، رشد کارآفرینی) به همراه داشته است. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد موفقیت تحصیلی فرآیندی پویا و چندلایه است که نمی‌توان آن را به دستاوردهای کمی تقلیل داد؛ بلکه در پیوندی پیچیده میان معناهای فردی، انتظارات اجتماعی و حمایت‌های محیطی تحقق می‌یابد. بر این اساس، توجه هم‌زمان به ابعاد روان‌شناختی، خانوادگی و مدرسه‌ای، چشم‌اندازی جامع‌تر برای سیاست‌گذاران آموزشی فراهم می‌کند.

چکیده هدف پژوهش حاضر مقایسه اثربخشی آموزش راهبردهای تنظیم شناختی هیجان (CER) در قیاس با آموزش راهبردهای تنظیم رفتاری هیجان (BER) در کاهش اضطراب آزمون دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان بود. طرح پژوهش مورد استفاده در این مطالعه از نوع آزمایشی کامل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانشجو-معلمان مقطع کارشناسی دانشگاه فرهنگیان استان تهران بود که نمونه‌ای مشتکل از 400 نفر به صورت داوطلب و به شیوه دسترس به پرسشنامه‌های مورد پژوهش به شیوه آنلاین پاسخ دادند. ملاک ورود به پژوهش کسب نمره اضطراب امتحان بالای 20 (دارای اضطراب امتحان شدید) بود؛ که 80 نفر تفکیک شدند. ملاک خروج از پژوهش غیبت بیش از دو جلسه در آموزش و عدم پاسخ به بیش از 5 سئوال بود. در نهایت 36 نفر به صورت داوطلبانه برای همکاری در پژوهش انتخاب شدند و پس از جایگزینی تصادفی در گروه ها، این افراد برای اجرای آموزش دعوت شدند و در گروه های آزمایشی در 10 جلسه 150 دقیقه ای آموزش دیدند. قابل ذکر است که افراد نمونه 23 نفر دختر (88/63 درصد) و 13 نفر پسر (11/36 درصد) بودند. برای گردآوری داده‌ها از پرسشنامه اضطراب امتحان ساراسون استفاده شد. بمنظور تحلیل داده‌های گردآوری شده از روش تحلیل کوواریانس استفاده شد. نتایج این پژوهش حاکی از آن بود که اضطراب آزمون شرکت کنندگان در هر دو گروه CER و BER در مرحله پس‌آزمون و پیگیری در مقایسه با مرحله پیش آزمون کاهش پیدا کرده بود. به علاوه آموزش راهبردهای تنظیم شناختی هیجان در مرحله پیگیری در مقایسه با آموزش راهبردهای تنظیم رفتاری هیجان کاهش بیشتری داشته است