نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 مشاوره خانواده، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2 استادیار گروه مشاوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
چکیده
این پژوهش با هدف شناسایی بسترها، راهبردها و پیامدهای موفقیت تحصیلی نوجوانان ممتاز در بستر فرهنگی–اجتماعی ایران انجام شد. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل مضمون بود. جامعه آماری شامل ۲۱ نوجوان دختر و پسر با معدل بالای ۱۹ در امتحانات نهایی ۱۴۰۳ شهر قزوین بود که بهصورت هدفمند انتخاب و از طریق مصاحبه نیمهساختاریافته مورد مطالعه قرار گرفتند. تحلیل دادهها منجر به استخراج سه مضمون اصلی شد: شایستگیهای روانشناختی، فضیلتهای خانوادگی، و تسهیلگرهای مدرسهای. یافتهها نشان دادند موفقیت تحصیلی صرفاً نتیجه تواناییهای شناختی نیست، بلکه در تعامل میان عوامل فردی، خانوادگی و آموزشی شکل میگیرد. نوجوانان ممتاز از راهبردهایی همچون خودشناسی تحصیلی، یادگیری فعال و تنظیم هیجانی بهره بردهاند که پیامدهایی چندبعدی در سطوح فردی (اعتمادبهنفس، تابآوری، انگیزش پایدار)، خانوادگی (افزایش اعتماد والدین، انسجام خانوادگی)، اجتماعی–فرهنگی (ارتقای مشارکت مدنی، پیشگیری از آسیبها) و اقتصادی (افزایش فرصتهای شغلی، رشد کارآفرینی) به همراه داشته است. نتایج این مطالعه نشان میدهد موفقیت تحصیلی فرآیندی پویا و چندلایه است که نمیتوان آن را به دستاوردهای کمی تقلیل داد؛ بلکه در پیوندی پیچیده میان معناهای فردی، انتظارات اجتماعی و حمایتهای محیطی تحقق مییابد. بر این اساس، توجه همزمان به ابعاد روانشناختی، خانوادگی و مدرسهای، چشماندازی جامعتر برای سیاستگذاران آموزشی فراهم میکند.
کلیدواژهها
موضوعات
)