فصلنامه روان شناسی تربیتی

چکیده ادبیات فراوانی در مورد زیبایی‌شناسی، اصول طراحی بصری و تئوری طراحی گرافیک وجود دارد؛ اما در مورد تأثیر زیبایی‌شناسی بر یادگیری الکترونیکی و دوره‌های آنلاین، بحث کمتری صورت گرفته است. یکی از موانع اصلی دستیابی به دانش موردنیاز در این زمینه، عدم درک تعاریف کاربردی و ایده‌های مفهومی است؛ بنابراین، هدف پژوهش حاضر، تبیین مفاهیم زیبایی و زیبایی‌شناسی و فرآیند استفاده از زیبایی‌شناسی بصری برای بهبود تجربه یادگیری الکترونیکی و گسترش دانش این حوزه با استفاده از روش گستره‌پژوهی در چارچوب پنج مرحله‌ای آرکس و اومالی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که زیبایی‌شناسی بصری در یادگیری الکترونی، فراتر از سه عنصر اساسی ظاهر مطلوب و خوشایند، رابط بصری جذاب و محتوای سازمان‌یافته و قابل‌درک، با تأثیر بر فرایندهای شناختی و عاطفی یادگیرندگان علاوه بر افزایش کارایی سیستم آموزشی و رضایت یادگیرندگان، در ایجاد یک تجربه یادگیری زیبایی شناسانه و لذت‌بخش بسیار تأثیرگذار است.

چکیده هدف از اجرای پژوهش حاضر، طراحی یادگیری سیار مبتنی بر رویکرد استیم و تعیین تأثیر آن بر یادگیری دانش‌آموزان در درس ریاضی پایه ششم ابتدایی بود. تحقیق کاربردی و کمی و از نوع شبه آزمایشی در قالب طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش کلیه دانش‌آموزان پایه ششم ابتدایی شهرستان گرگان در سال تحصیلی 1402-1401 بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری در دسترس 70 نفر به‌عنوان نمونه انتخاب و به‌تصادف 35 نفر در گروه کنترل و 35 نفر دیگر در گروه آزمایش به‌جایگزین شدند. جهت گردآوری داده‌ها کمی از آزمون محقق ساخته استفاده گردید. جهت تحلیل داده‌های کمی و آزمون فرضیه‌ها از تحلیل کوواریانس استفاده شد. یافته‌ها بیانگر آن است که تفاوت بین نمرات پس‌آزمون در دو گروه آزمایش و کنترل در سطوح یادگیری (تحلیل، ارزشیابی و آفرینش) درس ریاضی معنادار است؛ بنابراین طراحی یادگیری سیار مبتنی بر رویکرد استیم، بر یادگیری دانش‌آموزان پایه ششم ابتدایی در درس ریاضی تأثیر دارد.

چکیده این پژوهش به بررسی روند و ساختار فکری مطالعات تربیت جنسی بر اساس مقالات نمایه‌شده در پایگاه داده Web of Science پرداخته است. هدف آن تحلیل کتاب‌سنجی مقالات منتشرشده در این حوزه و شناسایی تغییرات و پیشرفت‌های صورت گرفته بوده است. در این مطالعه توصیفی تحلیلی، تعداد 1556 منبع علمی از طریق جستجوی عنوانی در پایگاه مذکور استخراج و تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها با استفاده از ابزارهای پایگاه داده و نرم‌افزارهای تخصصی انجام شد. یافته‌ها نشان داد که پژوهش‌های تربیت جنسی از سال 1909 تا 2021 روندی صعودی را در انتشار داشته‌اند و بیشترین تمرکز بر مقالات پژوهشی اصیل و کشورهای پیشرو مانند آمریکا بوده است. موضوعاتی مانند تحقیقات آموزشی، بهداشت شغلی، و روان‌شناسی ازجمله زمینه‌های رایج در این حوزه بودند. همچنین، شبکه هم‌تألیفی مجلات به‌صورت خوشه‌بندی‌شده تحلیل شد. نتایج نشان داد که توجه پژوهش‌ها از مسائل بهداشتی مانند پیشگیری از بارداری به مسائل پیچیده‌تری چون هویت‌یابی جنسی و پیشگیری از آسیب‌های روانی تغییر یافته است. این روند حاکی از گسترش دامنه پژوهش‌ها و نیاز به رویکردهای نوین آموزشی و تحقیقاتی برای پاسخ به چالش‌های جدید در این حوزه است.

چکیده والدین در طول زندگی خود با استرس‌ها و تنش‌های بسیاری مواجه می‌شوند که یکی از آن‌ها استرس‌های مربوط به تحصیل فرزندان است. تغییر جوامع و شدت گرفتن فشار برای موفقیت در تحصیل، اهمیت توانمندسازی والدین برای مدیریت استرس‌های مربوط به تحصیل فرزندان خود را دوچندان می‌کند. لذا پژوهش حاضر با هدف تدوین و اعتباریابی الگوی مدیریت استرس مرتبط با تحصیل فرزندان، مبتنی بر تجارب والدین انجام شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی، از نوع نظریه مبنایی انجام شده است. بدین منظور والدین (پدر یا مادر) دانش‌آموزان در حال تحصیل در مقطع متوسطه دوم، با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند از میان مناطق 22 گانه شهر تهران در سال ۱۴۰۲ انتخاب شدند. سه منطقه ۱، ۹ و ۲۲ تهران انتخاب، و سپس با استفاده از مصاحبه نیمه ساختاریافته، و بر مبنای اصل اشباع نظری، با ۱۸ والد مصاحبه شد. پس از انجام کدگذاری‌ها، الگوی پارادایمی مستخرج از یافته‌ها ترسیم شد. یافته‌های حاصل از این پژوهش توانست عوامل علی، زمینه‌ای، مداخله‌گر، راهبردها و پیامدهای حاصل از راهبردها را در قالب الگوی پارادایمی ارائه کند. سپس با استفاده از شاخص روایی محتوایی، الگوی حاصله، اعتباریابی شد. یافته‌های حاصل از این پژوهش نشان داد که مؤلفه‌های استرس‌زای مرتبط با تحصیل فرزندان در قالب سه دسته مؤلفه‌های متمرکز بر فرزند، والدین، و عوامل بیرونی مقوله‌بندی شدند. راهبردهای مؤثر در مدیریت استرس نیز در قالب پنج مقوله راهبردهای شناختی، راهبردهای درون خانوادگی، راهبردهای رفتاری، راهبردهای مدیریت نقش والدی، راهبردهای مرتبط با منابع بیرونی مفهوم بندی شدند.

چکیده در مطالعه حاضر با هدف تعیین اثربخشی کاربرد مداخلات مبتنی بر کفایت‏های هیجانی و اجتماعی و شناسایی تعدیل‏گرهای چندگانه در این قلمرو مطالعاتی، از روش فراتحلیل استفاده شد. پس از تصریح ملاک‏های ورود و خروج، تلاش‏های مداخله‏ای مبتنی بر برنامه‏های کفایت‏های هیجانی و اجتماعی از بانک‏های اطلاعاتی استخراج و از این طریق 30 پژوهش و 162 اندازه اثر برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. داده‏های پژوهش حاضر با استفاده از ویرایش دوم نرم‏افزار جامع فراتحلیل (CMA2) تحلیل شدند. نتایج تحلیل داده‏ها نشان داد که اندازه اثر کلی اثربخشی مداخلات مبتنی بر کفایت‏های هیجانی و اجتماعی بر بهزیستی عاطفی معلمان 598/0 به دست آمد. همچنین نتایج تحلیل نشان داد که بین اندازه اثر مطالعات موردبررسی با توجه به جنسیت شرکت‏کنندگان، تعداد جلسات آموزشی و برحسب مؤلفه‌های متغیر وابسته تفاوت معناداری وجود دارد. به‌طورکلی نتایج نشان داد که اگرچه مداخلات آموزشی مبتنی بر کفایت‏های هیجانی و اجتماعی نقشی مؤثر در افزایش بهزیستی عاطفی و کاهش آشفتگی روان‌شناختی معلمان دارد؛ اما تمرکز بر نقش تبیینی برخی از تعدیل‏گرها نظیر جامعه هدف، ماهیت متغیرهای وابسته و تعداد جلسات آموزشی از نقش تعیین‏کننده‏ای برخوردار است.
واژگان کلیدی: فراتحلیل، تعدیل‌گرها، کفایت‌های هیجانی و اجتماعی، بهزیستی عاطفی

چکیده هدف از این پژوهش، ارائه مدل پیشگیری قلدری سایبری مبتنی بر مشارکت دانش‌آموز، مدرسه و والدین بود. رویکرد این پژوهش سنتز پژوهی کیفی، از نوع فراترکیب نظریه‌ساز بود. بر اساس جستجوی نظام‌مند منابع در پایگاه‌های اطلاعاتی پرداخته شد و نهایتاً 67 مقاله اصیل انتخاب شدند. با تکنیک دسته‌بندی یافته‌ها و تکنیک کمی فرا چکیده‌نویسی، ابتدا 66 کدباز استخراج گردیدند و سپس بر اساس مشابهت‌ها ارتباط مفهومی و خصوصیات مشترک بین کدهای باز، 17 کد محوری افراد (مانند والدین، مشاوران و...)، برنامه‌های مداخله‌ای (شامل برنامه‌های ویژه دانش‌آموزان مانند مداخله مبتنی بر هنرهای رزمی، مداخله پیشگیرانه و...) و ویژه والدین (مانند برنامه ویدیویی موردکاوی، برنامه پیشگیری مداخله خانواده و...)، شایستگی‌ها و توانمندی‌های دانش‌آموزان (مانند ترویج و افزایش همدلی، ارتقا رشد شخصیتی و...)، توانمندی‌های ایجادشده در سایرین (مانند افزایش آگاهی معلمان و افزایش نقش والدین در نظارت و...)، پیامدهای عاطفی-روانی (مانند ایجاد محیط حمایتی، بهبود حمایت اجتماعی و...) و پیامدهای اجتماعی (مانند کاهش تأثیر قلدری سایبری، کاهش قربانی شدن در قلدری سایبری و...) مشخص شدند و در مدل نهایی پیشگیری قلدری سایبری مبتنی بر مشارکت دانش‌آموز، مدرسه و والدین جایابی شدند. با استفاده از تکنیک‌های اعتبارپذیری و انتقال‌پذیری، اعتبار یافته‌های مدل انجام شد. به‌طورکلی، برای توانمندسازی دانش‌آموزان در مقابل قلدری سایبری نیاز به آگاهی سازی خود آنان و آگاهی سازی و حمایت والدین و معلمان، مدیران و مشاوران مدرسه در کنار استفاده از برنامه‌ها و نرم‌افزارهای ویژه پیشگیری و آموزش قلدری سایبری است.

چکیده پژوهش کیفی حاضر با هدف تبیین ادراک و نگرش نسبت به اهمال‌کاری و عوامل آن (زمینه‏ای، تداوم‌بخش و آشکارساز) در دانشجویان انجام گرفت. این مطالعه با بهره‌گیری از روش نظریه زمینه‏ای انجام شد. ابتدا از جامعه دانشجویان دانشگاه خلیج‌فارس در سال تحصیلی 1403-1402 در زمینه اهمال‌کاری شیوع شناسی شد و دانشجویانی که نمرات آن‌ها دو انحراف معیار بالاتر از میانگین بود، به‌عنوان اهمال‌کار شناسایی شدند. سپس با استفاده از مصاحبه نیمه ساختاریافته اطلاعات لازم از 22 نفر دانشجوی اهمال‌کار، جمع‏آوری گردید. یافته‏ها در ادراک و نگرش اهمال‌کاری، دو مقوله اصلی (منفی و مثبت) و هفت مفهوم اولیه (تأخیر در انجام وظایف، ویژگی‏های شخصیتی، فرسودگی، عاطفه منفی، خودسرزنشی، نگرش مثبت موقتی، دارا بودن افکار مقابله‏ای) را نشان دادند. عوامل اهمال‌کاری از سه مقوله اصلی (عوامل زمینه‏ای، تداوم‏بخش و آشکارساز) و دوازده مفهوم اولیه (ویژگی‏های شخصیتی، خانواده، شیوه فرزندپروری، اعتمادبه‌نفس پایین، فضای مجازی، فرسودگی، سبک زندگی، دوران کرونا، زمینه تحصیلی، ارتباط با دیگران، دوران نوجوانی و زمینه شغلی) تشکیل شدند. الگوهای پایدار شخصیتی، خانوادگی و انگیزشی طبقه مرکزی یافته‌های حاضر را شکل دادند. این یافته ‏ها تلویحات کاربردی مهمی در فهم نیمرخ شخصیتی، خانوادگی و انگیزشی افراد اهمال‌کار دارند.

چکیده هدف این پژوهش بررسی رابطه وظیفه‌شناسی و پیشرفت تحصیلی ریاضی با میانجیگری هوش هیجانی و نقش تعدیل گری نیاز به خودمختاری بود. پژوهش حاضر از نوع همبستگی بود. جامعه‌ی آماری این پژوهش کلیه‏ی دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه اول منطقه 14 تهران در سال تحصیلی 1401-1400 بودند (8858 = N). از روش نمونه‌گیری داوطلبانه استفاده شد. همه آن‌ها پرسشنامه پنج عاملی شخصیت نئو (1985)، هوش هیجانی شرینگ (1999)، نیاز به خودمختاری گاردیا و همکاران (2000) و پرسشنامه پیشرفت تحصیلی فام و تیلور (1994) را تکمیل کردند. فرضیه‌ها با مدل تحلیل مسیر و تحلیل فرآیند شرطی آزمون شدند. یافته‌ها نشان داد که وظیفه‌شناسی بر هوش هیجانی و پیشرفت تحصیلی ریاضی اثر ساختاری مستقیم داشت. هوش هیجانی بر پیشرفت تحصیلی ریاضی اثر ساختاری مستقیم داشت. هوش هیجانی در رابطه بین وظیفه‌شناسی و پیشرفت ریاضی نقش میانجی ایفا می‌کرد. نقش تعدیل گر خودمختاری در رابطه وظیفه‌شناسی با پیشرفت ریاضی تأیید شد. بیشترین رابطه وظیفه‌شناسی با پیشرفت تحصیلی در سطوح پایین نیاز به خودمختاری بود با افزایش نیاز به خودمختاری رابطه وظیفه‌شناسی با پیشرفت ریاضی ضعیف‏تر می‏شد. درنتیجه پیشایندهای پیشرفت ریاضی روابط ساختاری پیچیده‌ای دارند. هوش هیجانی و نیاز به خودمختاری به همراه وظیفه‌شناسی نقش مؤثری بر پیشرفت ریاضی ایفا می‌کردند. تلویحات کاربردی یافته‌ها موردبحث قرار گرفت.

چکیده هدف پژوهش حاضر مطالعه اثر میانجی تاب‌آوری در رابطه راهبردهای شناختی تنظیم هیجان و اضطراب امتحان در میان دانشجو-معلمان دانشگاه فرهنگیان بود. طرح پژوهش مورداستفاده در این مطالعه توصیفی از نوع مطالعه همبستگی بود. جامعه آماری شامل کلیه دانشجو-معلمان مقطع کارشناسی دانشگاه فرهنگیان استان تهران بود که نمونه‌ای متشکل از 400 نفر به‌صورت داوطلب و به شیوه دسترس به پرسشنامه‌های موردپژوهش به شیوه آنلاین پاسخ دادند که درنهایت پس از خروج پاسخنامه‎های ناقص 370 پاسخنامه به‌عنوان نمونه نهایی موردبررسی قرار گرفت که شامل 220 نفر دختر (46/59 درصد) و 150 نفر پسر (54/40 درصد) بود. به‌منظور گردآوری داده‌ها از سه پرسشنامه اضطراب امتحان ساراسون (1957)، پرسشنامه تنظیم هیجان شناختی گارنفسکی و کرایج (2006)، و مقیاس تاب‌آوری کانر- دیویدسون (2003) استفاده شد. داده‌های گردآوری شده با استفاده از رگرسیون چندگانه و تحلیل مسیر مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد زیرمقیاس‌های خودسرزنشگری، پذیرش، نشخوار فکری، ارزیابی مجدد مثبت و فاجعه‌انگاری به‌طور معناداری اضطراب امتحان را پیش‌بینی می‌کنند. به‌شیوه مشابه تاب‌آوری روان‌شناختی به‌عنوان متغیر پیش‌بین به‌طور معناداری اضطراب امتحان را منفی پیش‌بینی کرد. برای بررسی اثر میانجی متغیر تاب‌آوری روان‌شناختی تحلیل مسیر انجام شد. مطابق با نتایج تحلیل رگرسیون اثرمستقیم تمرکز مجدد مثبت، تمرکز مجدد بربرنامه‌ریزی، کم‌اهمیت‌شماری و دیگرسرزنشگری معنادار نشد. این یافته‌ها اهمیت تمرکز بر نقش میانجی تاب‌آوری و راهکارهای مدیریت شناختی تنظیم هیجان را برجسته می‌نماید و می‌تواند کمکی به روانشناسان درزمینه پرورش تاب‌آوری روان‌شناختی برای کاهش اضطراب امتحان در بین دانشجویان باشد.