فصلنامه روان شناسی تربیتی

چکیده این پژوهش با هدف پیش بینی نشاط ذهنی بر اساس تاب آوری با میانجی گری هوش اخلاقی دانشجویان کارشناسی دانشگاه بوعلی انجام شد. طرح پژوهشی حاضر تبیینی و از نوع همبستگی با تکنیک معادلات ساختاری (رگرسیونی) بود. جامعه آماری مورد مطالعه کلیه دانشجویان مقطع کارشناسی دانشگاه بوعلی سینای همدان در سالتحصیلی 03-1402 به تعداد 6701 نفر بود. نمونه آماری با استفاده از جدول کرجسی- مورگان (1970) 364 نفر درنظر گرفته شد. نمونه آماری با استفاده از روش تصادفی طبقه ای نسبی با طبقه بندی دانشجویان بر اساس جنسیت و دانشکده انتخاب شدند. داده های مورد نیاز با استفاده از پرسشنامه نشاط ذهنی حالتی ریان و فردریک (1997)، پرسشنامه تاب آوری کانر و دیویدسون (2003) و پرسشنامه هوش اخلاقی لنیک و کیل (2011) گردآوری و با استفاده از روش آماری رگرسیون خطی در متن مدلسازی معادلات ساختاری و با استفاده از نرم افزار SPSS و AMOS ویرایش 21 تحلیل شد.یافته ها:نتایج حاصل از برآورد مدل پژوهش نشان داد که تاب آوری بصورت کل به میزان 0.491 واحد در تبیین واریانس متغیر نشاط ذهنی بصورت مستقیم تاثیر دارد (0.01< p). اما در مورد تاثیر غیرمستقیم تاب آوری بر نشاط ذهنی از طریق هوش اخلاقی، نتایج نشان داد که تاب آوری از طریق هوش اخلاقی تاثیر منفی و معناداری به میزان 0.192- واحد بر نشاط ذهنی دارد (0.05< p). همچنین تاب آوری به میزان 0.68 واحد در تبیین واریانس نشاط ذهنی و به میزان 0.71 واحد در تبیین واریانس هوش اخلاقی هردو بصورت مستقیم تاثیر دارد

چکیده کارکردهای اجرایی به‌عنوان مجموعه‌ای از فرایندهای شناختی سطح بالا شناخته می‌شوند که مسئولیت کنترل، نظارت و تنظیم رفتارهای هدفمند را بر عهده دارند. این پژوهش با هدف مقایسه برنامه‌ریزی ـ سازماندهی و خرد بین افراد حافظ کل قرآن و افراد عادی انجام شده است. جامعه آماری شامل دو گروه مستقل از حافظان کل قرآن ثبت شده در بانک اطلاعات دارالقرآن مرکزی استان تهران و مقایسۀ آن با گروه سنی و تحصیلی مشابه در افراد عادی بوده است که با روش نمونه‌گیری در دسترس و داوطلبانه انتخاب شدند. برای سنجش برنامه‌ریزی ـ سازماندهی از کارت‌های ویسکانسین و برای سنجش خرد از پرسش‌نامه خرد آردلت استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از تحلیل واریانس چندمتغیره استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که حافظان قرآن در شاخص‌های کارکردهای اجرایی یعنی برنامه‌ریزی ـ سازماندهی عملکرد بالاتری نسبت به افراد عادی دارند. همچنین، نتایج حاکی از آن بود که سطح خرد در میان حافظان قرآن به طور معناداری بالاتر از گروه مقایسه است. این یافته‌ها نشان می‌دهد که حفظ قرآن کریم می‌تواند علاوه بر تقویت جنبه‌های شناختی، در ارتقای خرد نیز مؤثر باشد. نتایج پژوهش حاضر می‌تواند در طراحی مداخلات آموزشی و تربیتی برای بهبود کارکردهای شناختی و پرورش خرد در سطوح فردی و اجتماعی مورداستفاده قرار گیرد.

چکیده این پژوهش با هدف بررسی مدل ساختاری ارتباط بین ذهن آگاهی و شایستگی‌های اجتماعی-هیجانی با نقش میانجی کارکردهای اجرایی در دانش‌آموزان متوسطه با عملکرد تحصیلی پایین انجام شد. این مطالعه از نوع توصیفی-همبستگی بوده و جامعه آماری آن شامل دانش‌آموزان متوسطه دوم شهر خوی در سال تحصیلی 1403-1402 بود. نمونه‌گیری به روش خوشه‌ای مرحله‌ای انجام شد و 330 دانش‌آموز انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس شایستگی اجتماعی-هیجانی، پرسشنامه نقایص کارکردهای اجرایی بارکلی، پرسشنامه ذهن‌آگاهی پنج‌وجهی بود. تجزیه و تحلیل داده ها استفاده از همبستگی پیرسون و تحلیل معادلات ساختاری در برنامه های SPSS نسخه 26 و AMOS نسخه 21 انجام شد. تحلیل داده ها نشان داد که ذهن آگاهی اثر منفی و معنی داری با ضریب اثر 251/0 بر شایستگی اجتماعی-هیجانی و با ضریب اثر 494/0- بر کارکردهای اجرایی دارد. همچنین، کارکردهای اجرایی اثر منفی و معنی داری با ضریب اثر 457/0- بر شایستگی اجتماعی-هیجانی دارد. تحلیل اثرات غیرمستقیم نشان داد که ذهن آگاهی از طریق کارکردهای اجرایی بر شایستگی های اجتماعی-هیجانی اثر غیرمستقیم معنی داری به صورت مثبت دارد (003/0=P، 226/0=β). با توجه به یافته ها می توان مطرح ساخت که ذهن آگاهی و کارکردهای اجرایی نقش قابل توجهی در شایستگی اجتماعی هیجانی دانش آموزان با عملکرد تحصیلی پایین دارند و بایستی در مداخلات روانشناختی به تقویت این ظرفیت های شناختی و هیجانی توجه ویژه ای صورت گیرد.

چکیده هدف: دوره‌ی بلوغ با چالش‌های مختلفی همراه است. با وجود اهمیت این دوره و تأثیرات جسمانی، روانی و اجتماعی آن، اضطراب بلوغ به عنوان نوع خاصی از اضطراب که دانش‌آموزان در آستانه ورود به نوجوانی آن را تجربه کرده و راهبردهای متفاوتی را در مواجهه با آن اتخاذ می‌کنند، کمتر مورد مطالعه قرار گرفته است. این مطالعه با هدف بررسی ادراک اضطراب بلوغ و مواجهه با آن در دانش‌آموزان نوجوان انجام شده است.
روش: این پژوهش به روش کیفی و از نوع تحلیل مضمون انجام شده و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 16 نفر دانش‌آموز نوجوان که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شده بودند، جمع‌آوری شد.
یافته‌ها: داده‌های ‌دست‌آمده از مصاحبه‌ها در 9 مقوله اصلی قرار گرفت. این مقولات در سه دسته کلی؛ زمینه‌سازهای اضطراب بلوغ، راهبردهای مواجه‌ی سازنده با اضطراب بلوغ و نقش همسالان در تثبیت یا گذار از دوره بلوغ سازمان‌دهی شد. در نهایت مقوله هسته‌ای «راهبردهای مقابله‌ای سازنده بر اساس عوامل زمینه‌ساز و نقش همسالان» به‌دست آمد.
نتیجه گیری: یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که افزایش آگاهی و آموزش درباره تغییرات دوران بلوغ، روابط همدلانه و تسهیل‌گرانه، و ایجاد محیط‌های حمایتی می‌تواند نقش مهمی در کاهش اضطراب بلوغ و گذرموفق نوجوانان از این مرحله رشدی داشته باشد.

چکیده این پژوهش با هدف پیش‌‏بینی درگیری تحصیلی براساس سبک زندگی مجازی‏‌محور با نقش میانجی سرمایه اجتماعی در دانش‏‌آموزان دوره دوم متوسطه انجام شد. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی، از نوع مطالعات همبستگی و روش تحلیل از نوع مدل‏‌یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی دانش‌‏آموزان دختر مشغول به تحصیل در مقطع متوسطه دوم شهرستان سرپل‏ذهاب در سال تحصیلی 1404-1403 بود، که 240 نفر از میان آن‏‌ها با نمونه‏‌گیری تصادفی خوشه‏‌ای چندمرحله‏‌ای انتخاب شدند. ابزار پژوهش برای گردآوری داده‏‌ها شامل پرسشنامه درگیری تحصیلی (ریو، 2013)، پرسشنامه سبک زندگی مجازی‌‏محور (طاهری، 1393) و پرسشنامه سرمایه اجتماعی (پایوا و همکاران، 2014) بود. تحلیل داده‏‌ها با روش مدل‌‏یابی معادلات ساختاری و استفاده از نرم‏افزارهای AMOS و SPSS انجام شد. نتایج نشان داد مدل مطرح شده از برازش خوبی برخوردار است (020 /0=RMSEA 963,/0=CFI، 93/3= X2/df و 05/0>P). یافته‌‏ها نشان داد سبک زندگی مجازی‏‌محور بر درگیری تحصیلی دانش‏‌آموزان دختر تأثیر مستقیم و معناداری دارد (355/0=β). همچنین، سرمایه اجتماعی بر درگیری تحصیلی دانش‌‏آموزان دختر، تأثیر مثبت و معناداری داشت (413/0=β). سبک زندگی مجازی‌‏محور به‌‏طور غیرمستقیم و از طریق سرمایه اجتماعی اثر معناداری بر درگیری تحصیلی دارد (192/0=β و 0/001=P). براساس نتایج پژوهش حاضر، برای ارتقای درگیری تحصیلی دانش‌آموزان پیشنهاد می‌شود، نهادهای آموزشی بخصوص مدارس، برنامه‌های آموزشی و کارگاه‌های مهارتی برگزار کنند تا به آموزش نحوه استفاده موثر از فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی بپردازند، و با تقویت سرمایه اجتماعی و ایجاد یک فضای حمایتی آنلاین به افزایش درگیری تحصیلی و بهبود عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان کمک کنند.

چکیده هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه بین ادراک از محیط یادگیری سازنده‌گرا و بهزیستی تحصیلی با نقش میانجی خودکنترلی در دانش‌آموزان دوره متوسطه دوم شهر اردکان بود. پژوهش حاضر از نوع توصیفی ـ همبستگی است. جامعه آماری شامل ۳۴۹۸ دانش‌آموز (۱۸۷۰ پسر و ۱۶۲۸ دختر) بود که با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای، ۳۴۶ نفر (۱۸۵ پسر و ۱۶۱ دختر) به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه ادراک از محیط یادگیری سازنده‌گرا، پرسشنامه بهزیستی تحصیلی و پرسشنامه خودکنترلی تانجی بود. داده‌ها با استفاده از مدل‌یابی معادلات ساختاری در نرم‌افزار SmartPLS تحلیل شد. نتایج نشان داد که ادراک از محیط یادگیری سازنده‌گرا هم به‌طور مستقیم و هم غیرمستقیم (از طریق خودکنترلی) بر بهزیستی تحصیلی تأثیر معناداری دارد. مقدار R² برای خودکنترلی 82/0 و برای بهزیستی تحصیلی 79/0 به دست آمد که بیانگر قدرت تبیین بالای مدل است. آزمون سوبل نیز میانجی‌گری خودکنترلی را در رابطه بین ادراک از محیط سازنده‌گرا و بهزیستی تحصیلی تأیید کرد (01/0>p). این نتایج بیانگر آن است که تقویت مهارت‌های خودکنترلی در بستر محیط‌های یادگیری سازنده‌گرا می‌تواند به بهبود بهزیستی تحصیلی دانش‌آموزان منجر شود. یافته‌ها بر اهمیت طراحی محیط‌های یادگیری مشارکتی و تعاملی تأکید دارند که علاوه بر ارتقای محتوای آموزشی، پرورش توانایی‌های خودتنظیمی دانش‌آموزان را نیز تسهیل می‌کنند.

چکیده پیشینه و اهداف: ورزش دانش‌آموزی رویکردی کارآمد برای افزایش فعالیت جسمانی دانش‌آموزان از طریق برنامه‌ها، فعالیت‌ها و رویدادهای ورزشی در یک محیط حمایتی با زیرساخت‌ها و امکانات امن و راحت است. هدف از این پژوهش پیش‌بینی انگیزه مشارکت ورزشی دانش‌آموزان پسر نوجوان در ساعت ورزش مدرسه بر اساس نیازهای بنیادی روان‌شناختی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی بود. روش‌ها: روش پژوهش زمینه یابی از نوع همبستگی بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی دانش‌آموزان پسر دوره متوسطه دوم شهر خرم‌آباد در سال تحصیلی 1404-1403 بود. از میان جامعه آماری تعداد 240 دانش‌آموز پسر به شیوه نمونه-گیری خوشه‌ای تصادفی با میانگین سنی 21/15 و انحراف معیار 68/1 به‌عنوان نمونه پژوهش انتخاب شدند. شرکت کنندگان به پرسشنامه‌های انگیزه مشارکت ورزشی گیل (1983)، مسئولیت‌پذیری اجتماعی کردلو (1393) و نیازهای بنیادی روان‌شناختی گاردیا و همکاران (2000) پاسخ دادند. نتایج با استفاده از همبستگی پیرسون و رگرسیون چندمتغیره مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها: نتایج نشان داد که بین نیازهای بنیادی روان‌شناختی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی با انگیزه مشارکت ورزشی دانش‌آموزان رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (۰1 /۰>P). همچنین نتایج حاصل از آزمون کلی مدل رگرسیون نشان داد نیازهای بنیادین روان‌شناختی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی 21 درصد از واریانس انگیزه مشارکت ورزشی دانش‌آموزان را تبیین نمایند (0۰1 /۰>P). نتیجه‌گیری: نتایج حاصل از این پژوهش اطلاعات مفیدی را در جهت نقش متغیرهای نیازهای بنیادی روان‌شناختی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی در پیش‌بینی انگیزه مشارکت ورزشی دانش‌آموزان نوجوان ارائه می‌نماید.

چکیده هدف پژوهش حاضر، بررسی عوامل موثر بر فاصله میان وضع موجود و وضع مطلوب برای اجرای آموزش میان‌رشته‌ای مبتنی بر سند تحول در معلمان ابتدایی است. بدین منظور، از روش روایت‌پژوهی استفاده شده و با روش نمونه‌گیری هدفمند ملاک ‌محور، با ۱۶ نفر از معلمان نمونه و آگاه به آموزش میان‌رشته‌ای مدارس ابتدایی استان کرمان در سال تحصیلی ۱۴۰4-۱۴۰3 تا رسیدن به اشباع نظری داده‌ها مصاحبه انجام شد. برای گردآوری داده‌ها از مصاحبه‌های روایی و نیمه‌ساختاریافته و همچنین یادداشت‌های میدانی بهره‌گیری شد. به منظور تحلیل داده‌ها، از روش تحلیل مضمونی روایت‌ها استفاده شد .در نتیجه تحقیق، چهار مضمون اصلی (عامل‌های ساختاری و زیرساختاری، آموزشی و یادگیری، فرهنگی و اجتماعی، مدیریتی و رهبری) به عنوان عوامل موثر بر وضع مطلوب معلمان شناسایی شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که فاصله موجود میان وضع موجود و وضع مطلوب برای اجرای آموزش میان‌رشته‌ای، ناشی از این عوامل است که باعث عدم پیاده‌سازی مؤثر اصول سند تحول در کلاس‌های درس می‌شود. به‌ویژه، کمبود زیرساخت‌های آموزشی و ناآگاهی مدیران از مزایای آموزش میان‌رشته‌ای ، به‌عنوان موانع کلیدی شناسایی شد و نااگاهی معلمان از روش‌های اجرای آموزش میان‌رشته‌ای و ارزشیابی، و نگرش‌های فرهنگی و اجتماعی اولیا نیز به این فاصله دامن می‌زند. این مطالعه، با تأکید بر اهمیت بافت تدریس و واقعیت‌های وضع مطلوبی، پیشنهاد می‌کند که برنامه‌های آموزشی معلمان به‌طور تخصصی طراحی و اجرا شود و توجه به نیازهای واقعی دانش‌آموزان در محتوای درسی لحاظ گردد. همچنین، تقویت حمایت‌های مدیریتی و ایجاد فضاهای حمایتی برای معلمان از جمله راهکارهای پیشنهادی برای بهبود کیفیت آموزش میان‌رشته‌ای است.

چکیده هدف انجام این پژوهش مطالعه نقش میانجی هدف در زندگی در ارتباط بین سبک‌های هویت و بی انگیزگی تحصیلی در دانش‌آموزان دختر کنکوری بوده است. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی دانش‌آموزان دختر کنکوری شهر اصفهان طی سال تحصیلی 1403- 1404 بوده است که از این جامعه با توجه به روش نمونه‌گیری در مدل‌یابی معادلات ساختاری 240 نفر با استفاده از روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند و به پرسشنامه‌های پژوهش پاسخ دادند. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه سبک‌های هویت برزونسکی، پرسشنامه انگیزش تحصیلی و پرسشنامه هدف در زندگی استفاده شد. پس از جمع‌آوری داده‌ها، جهت تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از نرم‌افزار اس پی اس اس و آموس استفاده شد. نتایج به دست آمده از این پژوهش حاکی از آن بوده است که نقش میانجی متغیر هدف در زندگی در رابطه بین متغیرهای سبک‌ هویت اطلاعاتی و بی‌انگیزگی تحصیلی، ارتباط بین سبک‌ هویت هنجاری و بی‌انگیزگی تحصیلی و ارتباط بین سبک‌ هویت سردرگم/اجتنابی و بی‌انگیزگی تحصیلی تأیید شده است. با توجه به این نتایج می‌توان استنباط کرد که سبک‌های هویت اطلاعاتی، هنجاری و سردرگم/اجتنابی از طریق متغیر میانجی هدف در زندگی، به ‌صورت غیرمستقیم بر بی‌انگیزگی تحصیلی دانش‌آموزان کنکوری تأثیر داشته است بنابراین داشتن معنای روشن و هدفمند از زندگی می‌تواند پیامدهای منفی سبک‌های هویتی ناسازگار را کاهش دهد. در نتیجه، جهت‌دهی به هدف‌های فردی می‌تواند به‌عنوان راهبردی مؤثر در کاهش بی‌انگیزگی تحصیلی و ارتقاء سلامت روان دانش‌آموزان کنکوری مورد توجه برنامه‌ریزان آموزشی و مشاوران تحصیلی قرار گیرد.