طراحی آموزش مبتنی بر نظریه یادگیری زایشی و اثربخشی آن بر رغبت تحصیلی دانش‌آموزان کلاس چندپایه در درس ریاضی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

2 دانشیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

چکیده
هدف پژوهش، طراحی آموزشی مبتنی بر نظریه یادگیری زایشی و اثربخش آن بر رغبت تحصیلی دانش آموزان چندپایه در درس ریاضی بود. روش پژوهش از نوع آمیخته به شیوه اکتشافی متوالی است. بخش کیفی با روش مستند پژوهی انجام شد. اسناد به صورت هدفمند مبتنی بر ملاک انتخاب شدند. داده‌های بخش کیفی با روش تحلیل محتوا تحلیل شدند. در بخش کمی از شیوه نیمه آزمایشی استفاده شد. جامعه آماری این بخش کلیه دانش-آموزان چندپایه استان همدان بودکه از بین آنها 39 دانش‌آموز کلاس چندپایه (چهارم و پنجم) به شیوه نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به شکل تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جایگماری شدند. از پرسشنامه‌ی رغبت تحصیلی فردریکز و همکاران(2004) برای جمع‌آوری داده‌ها استفاده شد. پایایی این پرسشنامه از طریق آلفای کرونباخ 78/0 بدست آمد. یافته‌های بخش کیفی منجر به ده مولفه‌ی اصلی در سه مرحله از تدریس شامل فعالیت‌های قبل از تدریس (طراحی آموزشی تحلیل یادگیرنده، تعیین اهداف و بازده های یادگیری، آماده سازی فضای فیزیکی کلاس)، حین تدریس (طرح مسأله، درگیرسازی و اکتشاف، فعال سازی دانش پیشین، ارائه فرصت های یادگیری، ارائه بازخورد، زایش و خلق معنا) و بعد از تدریس (ارزشیابی) شد. یافته‌های بخش کمی نیز نشان داد میانگین گروه آزمایش در پس آزمون بیشتر از گروه کنترل است و این افزایش از طریق آزمون تحلیل کواریانس معنادار مشاهده شد. در نتیجه می‌توان از طراحی آموزشی مبتنی بر الگوی یادگیری زایشی برای افزایش رغبت تحصیلی دانش‌آموزان کلاس‌های چندپایه به ریاضی بهره گرفت.
کلید واژه‌ها: یادگیری زایشی، طراحی آموزشی، کلاس چندپایه، ریاضی، رغبت تحصیلی

کلیدواژه‌ها

موضوعات

آسیابان‌ها، مهدی، حسین زاده، امیرمحمد، بیک محمدی، عارف و حسینی، سید مصطفی. (1402). بررسی شیوه‌های علاقه‏مندسازی دانش‏آموزان به ریاضی. پانزدهمین همایش پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی در ایران، تهران، 346-351.
بیرمی‌پور، علی، سمساری، زهرا و هاشمی، سید اسماعیل. (1399). رابطة عوامل زمینه‌ای و عملکرد ریاضی دانش‌آموزان ایرانی در تیمز 2015. نوآوری‏های آموزشی، 19(75)، 32-61.
پورمند، رسول، نوروزی، داریوش، زارعی زوارکی، اسماعیل و دلاور، علی. (1396). بررسی تأثیر روش تدریس گروهی آموزش هم‌زمان موضوعات مشترک با سطوح پیچیدگی متفاوت بر یادگیری دانش‌آموزان کلاس‌های چندپایه. تدریس پژوهی، 5(3)، 23-37. https://doi.org/20.1001.1.24765686.1396.5.3.2.0
روحانی فر، محبوبه، محسن پور، مریم و گویا، زهرا. (1398). منشأ خطاهای دانش‏آموزان در حل مسائل مربوط به سواد ریاضی، نوآوری‏های آموزشی، 18(4)، 117-136.
رزاقی، سعیده. (1401). میزان علاقه‏مندی دانش‏آموزان به درس ریاضی با توجه به اهمیت و نقش بنیادی علم ریاضی در پیشبرد سایر علوم و فنون. مطالعات روان‌شناسی و علوم تربیتی، 8(2)، 50-67.
رهگذر، حسن، پیشرو، مجید و پیش‌بین، محبوبه. (1401). تأثیر روش آموزش مبتنی بر الگوی طراحی یادگیری زایشی بر اشتیاق تحصیلی و خودکارآمدی تحصیلی دانش‏آموزان مقطع دوم متوسطه شهرستان کوار. هفتمین همایش ملی پژوهش‌های نوین در حوزه علوم تربیتی و روان‌شناسی، شیراز، ایران.
زنگنه، حسین و فردانش، هاشم. (1389). الگوی طراحی آموزشی مبتنی بر نظریه یادگیری زایشی. افق توسعه آموزش علوم پزشکی، 4(1)، 19-28.
زنگنه، حسین، جعفری فر، حمیده و فردانش، هاشم. (1391). میزان دستیابی یادگیرنده‌ها به اهداف یادگیری از پیش تعیین‌شده در درس علوم تجربی کلاس دوم راهنمایی با الگوی طراحی یادگیری زایشی. فصلنامه روان‌شناسی تربیتی، 8(23)، 74-96.
صادقی، نسرین، امین خندقی، مقصود و سعیدی رضوانی، محمود. (1396) تحلیلی بر برنامه درسی اجراشده پایه چهارم ابتدایی. پژوهش در برنامه درسی (دانش و پژوهش در علوم تربیتی-برنامه ریزی درسی)، 14(26پیاپی 53)، 81-99.
عروتی موفق، لیلا، ابراهیمی قوام، صغری، سعدی پور، اسماعیل، دلاور، علی، و درتاج، فریبرز. (1398). اثربخشی برنامه آموزش مبتنی بر نظریه یادگیری زایشی بر خودنظم جویی شناختی، فراشناختی و باورهای انگیزشی. روان‌شناسی تحولی (روان‌شناسان ایرانی)، 15(60)، 403-417. https://sid.ir/paper/519153/fa
علی‌زاده، زهرا، واحدی، شهرام، بدری گرگری، رحیم، طهماسب زاده و شیخلار، داود. (1403). اثربخشی برنامه آموزشی مبتنی بر نظریه یادگیری زایشی بر استدلال ریاضی و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان دوره متوسطه اول. تدریس پژوهی، 12(1). 107-130. https://doi.org/10.2034/trj.2024.139074.1786
غریبی، حسن، صلاحیان، افشین، نوری، پیام و نادریان، آرام. (1402). مقایسه اثربخشی آموزش ریاضی و بازی‌درمانی بر اختلال یادگیری ویژه ریاضی و انگیزش ریاضی. فناوری و دانش‌پژوهی در تعلیم و تربیت، 3(4)، 13-28. https://www.sid.ir/paper/1361695/fa
گرزین نژاد، مرتضی (1398). الگوی طراحی آموزشی مبتنی بر یادگیری زایشی درس ریاضی پایه ششم ابتدایی، پویش در آموزش علوم پایه، 5(15). 48-59.
گل‌آرا. محمد. (2024). رابطه راهبردهای تدریس رویکرد سازنده‌گرایی بر یادگیری دانش‌آموزان کلاس‌های چند پایه. شانزدهمین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی در ایران، تهران. 3436-3441. https://civilica.com/doc/2028393
مرتضوی‌زاده، سیدحشمت‌اله و عزیزی‌محمودآباد، مهران. (1400). تأثیر رویکرد کلاس معکوس بر یادگیری ریاضی دانش‌آموزان کلاس‌های چندپایه. مدیریت بر آموزش سازمان‏ها، 10(4)، 41-60. https://sid.ir/paper/1037221/fa
Abed, A. S. (2012). Effect of the use of the generative learning model on basic-stage students' mathematical problem solving and motivation toward learning mathematics. Journal of Educational and Psychological Studies, 6(2), 1–16. https://doi.org/10.53543/jeps.vol6iss2pp1-16
Adeyemi, S. B., & Awolere, M. A. (2016). Effects of experiential and generative learning strategies on students' academic achievement in environmental concepts. Journal of Human Ecology, 56(3), 251–262. https://doi.org/10.1080/09709274.2016.11907062
Alizadeh, Z., Vahedi, S., Badri Gorgari, R., Tahmasb Zadeh, & Sheikhlari, D. (2024). The effectiveness of an educational program based on constructive learning theory on mathematical reasoning and academic performance of first-cycle secondary school students. Teaching Research, 12(1), 107–130. https://doi.org/10.22034/trj.2024.139074.1786 [In Persian]
Aroti Mowafagh, L., Ebrahimi Ghavam, S., Saadi Pour, I., Delavar, A., & Dartaj, F. (2019). The effectiveness of a teaching program based on constructive learning theory on cognitive self-regulation, metacognition, and motivational beliefs. Developmental Psychology (Iranian Psychologists), 15(60), 403–417. https://sid.ir/paper/519153/fa [In Persian]
Asiyabanha, M., Hosseinzadeh, A. M., Beik Mohammadi, A., & Hosseini, S. M. (2023). Investigating methods to engage students in mathematics. In 15th Conference on Management and Humanities Research in Iran (pp. 346–351). Tehran, Iran. [In Persian]
Berghe, L., Vansteenkiste, M., Cardon, G., Kirk, D., & Haerens, L. (2012). Research on self-determination in physical education: Key findings and proposals for future research. Physical Education and Sport Pedagogy, 19(1), 97–121. https://doi.org/10.1080/17408989.2012.732563
Birami Pour, A., Samsari, Z., & Hashemi, S. I. (2020). The relationship between contextual factors and Iranian students' mathematical performance in TIMSS 2015. Innovations in Education, 19(75), 32–61. [In Persian]
Cahyaningrum, V., Syaifuddin, M., & Effendi, M. (2018). The effects of the application of generative learning model with brainstorming technique on students' mathematical reasoning and communication abilities. Advances in Social Science, Education and Humanities Research (ASSEHR), 160, 298–301. https://doi.org/10.2991/incomed-17.2018.64
Castigador, D. L. (2019). Lived experiences of multigrade teachers. The PASCHR Journal, 1(1), 1–15.
Dianti, A., Yensy, N. A., & Rusdi, R. (2021). Improvement of student mathematics learning outcome on polyhedra topic by applying generative learning model in the class. Journal of Physics: Conference Series, 1731(1), Article 012045. https://doi.org/10.1088/1742-6596/1731/1/012045
Faza, S. A., & Wijayanti, K. (2023). Students' mathematical problem solving ability in view of learning motivation through the MURDER learning model assisted by animation videos. Unnes Journal of Mathematics Education, 12(3), 237–249. https://doi.org/10.15294/ujme.v12i3.78882
Fiorella, L. (2023). Making sense of generative learning. Educational Psychology Review, 35, 1–42. https://doi.org/10.1007/s10648-023-09769-7
Fiorella, L., & Pilegard, C. (2020). Learner-generated explanations: Effects on restudying and learning from a multimedia lesson. Educational Psychology, 41, 45–62. https://doi.org/10.1080/01443410.2020.1755829
Gharibi, H., Salahian, A., Noori, P., & Naderian, A. (2023). Comparing the effectiveness of mathematics teaching and play therapy on special learning disabilities in mathematics and motivation for mathematics. Technology and Knowledge Research in Education, 3(4), 13–28. https://www.sid.ir/paper/1361695/fa [In Persian]
Golara, M. (2024). The relationship between constructivist teaching strategies and learning in multi-grade classrooms. In 16th International Conference on Management and Humanities Research in Iran (pp. 3436–3441). Tehran, Iran. https://civilica.com/doc/2028393 [In Persian]
Gorzin Nejad, M. (2019). A design model for teaching mathematics in the sixth grade based on constructive learning. Pursuit in Basic Science Education, 5(15), 48–59. [In Persian]
Grabowski, B. L. (2013). Generative learning contributions to the design of instruction and learning. In Handbook of research on educational communications and technology (pp. 713–737). Springer.
Guiffrida, D., Lynch, M., Wall, A., & Abel, D. (2013). Do reasons for attending college affect academic outcomes? A test of a motivational model from a self-determination theory perspective. Journal of College Student Development, 54(2), 121–139. https://doi.org/10.1353/csd.2013.0019
Gustia, M., & Irwan. (2019). The validity of learning devices with generative learning models to improve mathematical problem-solving ability. Journal of Physics: Conference Series, 1317, Article 012119. https://doi.org/10.1088/1742-6596/1317/1/012119
Hellenbrand, J., Mayer, R., Opfermann, M., Schmeck, A., & Leutner, D. (2019). How generative drawing affects the learning process: An eye-tracking analysis. Applied Cognitive Psychology, 33(6), 1027–1040. https://doi.org/10.1002/acp.3559
Hickey, D. T., & Andrews, C. D. (2018). Motivating engaged participation and generative learning in fully online course contexts. In G. A. D. Liem & D. M. McInerney (Eds.), Big theories revisited 2 (pp. 353–377). Information Age Publishing.
Hong, J. Y., & Kim, M. K. (2016). Mathematical abstraction in the solving of ill-structured problems by elementary school students in Korea. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 12(2), 267–281. https://doi.org/10.12973/eurasia.2016.1204a
Hothi, N. (2024). Outcome based learning: Implementation and challenges. In Futuristic trends in social sciences (pp. 83–95). https://doi.org/10.58532/v3beso11p5ch1
Hulukati, E., Pomalato, S. W. D., Hulukati, W., & Zakiyah, S. (2023). Developing students' mathematical communication skill in junior high school with various level of mathematics achievement through generative learning model. British Journal of Teacher Education and Pedagogy, 2(1), 31–37. https://doi.org/10.32996/bjtep.2023.2.1.5
Jin, S., & Zhong, Z. (2025). Effects of collaborative generative learning on learners with different motivation levels in AI-enabled immersive virtual environments. Journal of Educational Computing Research, 64, 344–370. https://doi.org/10.1177/07356331251396412
Kusairi, K., Syaiful, S., & Haryanto, H. (2020). Generative learning model in mathematics: A solution to improve problem solving and creative thinking skill. Indonesian Journal of Science and Mathematics Education, 3(3), 254–261. https://doi.org/10.24042/ijsme.v3i2.6378
Luong, P. A. (2022). Applying the concepts of "community" and "social interaction" from Vygotsky's sociocultural theory of cognitive development in math teaching to develop learner's math communication competencies. Vietnam Journal of Education, 6(3), 209–215. https://doi.org/10.52296/vje.2022.243
Martín-Cilleros, M. V., Gutiérrez-Ortega, M., Morán-Antón, M., & Sánchez-Gómez, M. C. (2021). Teachers' perceptions of multi-grade classrooms from a SWOT perspective. Revista Lusofona de Educacao, 51(51), 171–190. https://doi.org/10.24140/ISSN.1645-7250.RLE51.11
Minarti, E. D., Wahyudin, W., & Martadiputra, B. A. P. (2021). How to train students' mathematical communication skills through generative learning? An evaluation of circle material. JTAM (Jurnal Teori dan Aplikasi Matematika), 5(2), 359–373. https://doi.org/10.26740/jtam.v5n2.p359-373
Moma, L., Kusumah, Y. S., Sabandar, J., & Afgani, J. D. (2013). The enhancement of junior high school students mathematical creative thinking abilities through generative learning. Mathematical Theory and Modeling, 3(8), 146–157.
Moma, L., & Tamalene, H. (2023). Improving students' high-level mathematical thinking skills through generative learning models. International Journal of Trends in Mathematics Education Research, 6(3), 305–311. https://doi.org/10.33122/ijtmer.v6i3.263
Mortezavizadeh, S. H., & Azizi Mahmudabad, M. (2021). The impact of the flipped classroom approach on the mathematics learning of multi-grade classroom students. Management in Organizational Education, 10(4), 41–60. https://sid.ir/paper/1037221/fa [In Persian]
Muralitharan, N., Masri, R., Hidayat, R., Nasir, N., & A Wahab, N. (2025). Generative learning strategy in mathematics education: A systematic literature review. EDUCATUM Journal of Science, Mathematics and Technology, 12, 146–164. https://doi.org/10.37134/ejsmt.vol12.sp.13.2025
Pi, Z., Zhang, Y., Liu, C., Zhou, W., & Yang, J. (2022). Generative learning supports learning from video lectures: Evidence from an EEG study. Instructional Science, 51, 231–249. https://doi.org/10.1007/s11251-022-09602-8
Pilegard, C., & Fiorella, L. (2016). Helping students help themselves: Generative learning strategies improve middle school students' self-regulation in a cognitive tutor. Computers in Human Behavior, 65, 121–126. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.08.020
Pol, J. v. d., Loon, M. H. v., Gog, T. v., Braumann, S., & Bruin, A. B. H. d. (2020). Mapping and drawing to improve students' and teachers' monitoring and regulation of students' learning from text: Current findings and future directions. Educational Psychology Review, 32, 951–977. https://doi.org/10.1007/s10648-020-09560-y
Pourmand, R., Noorouzi, D., Zarei Zavaraki, I., & Delavar, A. (2017). Investigating the effect of group teaching methods on the simultaneous teaching of common subjects with different complexity levels on the learning of multi-grade classroom students. Teaching Research, 5(3), 23–37. https://doi.org/20.1001.1.24765686.1396.5.3.2.0 [In Persian]
Rahayu, R., Masrukhan, M., & Sugianto, S. (2019). Mathematics teaching using generative learning model with character building content aided by interactive learning media. Unnes Journal of Mathematics Education Research, 8(1), 35–48.
Rahguzar, H., Pishro, M., & Pishbin, M. (2022). The impact of a teaching method based on a constructive learning design model on the academic enthusiasm and self-efficacy of high school students in Kavar County. In 7th National Conference on New Research in Educational Sciences and Psychology. Shiraz, Iran. [In Persian]
Razaghi, S. (2022). The level of students' interest in mathematics considering the importance and fundamental role of mathematics in advancing other sciences and technologies. Studies in Psychology and Educational Sciences, 8(2), 50–67. [In Persian]
Roelle, J., Froese, L., Krebs, R., Obergassel, N., & Waldeyer, J. (2022). Sequence matters! Retrieval practice before generative learning is more effective than the reverse order. Learning and Instruction, 80, Article 101634. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2022.101634
Rondero, C., & Casupanan, I. H. (2024). Challenges and opportunities in multigrade teaching: Experiences of primary school teachers in far-flung schools. International Journal of Multidisciplinary: Applied Business and Education Research, 5(12), 5162–5174. https://doi.org/10.11594/ijmaber.05.12.19
Rouhani Far, M., Mohsen Pour, M., & Goya, Z. (2019). Sources of errors made by students in solving mathematical literacy problems. Innovations in Education, 18(4), 117–136. [In Persian]
Sadeghi, N., Khandeghi, M., & Saidi Razzavani, M. (2017). An analysis of the implemented curriculum for the fourth-grade primary school. Research in Curriculum Studies (Knowledge and Research in Educational Sciences - Curriculum Planning), 14(26), 81–99. [In Persian]
Salam, M., & Prajono, R. (2020). Effectiveness of integrative learning models in improving understanding of mathematical concepts. Journal for the Education of Gifted Young Scientists, 8(3), 1005–1014. https://doi.org/10.17478/jegys.666875
Schoenfeld, A. H. (2016). Learning to think mathematically: Problem solving, metacognition, and sense making in mathematics (Reprint). Journal of Education, 196(2), 1–38. https://doi.org/10.1177/002205741619600202
Souza, C. (2024). Contributions of Vygotsky's historical-cultural theory to special and inclusive education. Revista Gênero e Interdisciplinaridade, 5(3), 1–18. https://doi.org/10.51249/gei.v5i03.2047
Sutrisno, H., & Kharisudin, I. (2020). Problem solving ability with mathematical modeling strategy in term of mathematics self-efficacy on generative learning model. Unnes Journal of Mathematics Education, 9(1), 43–52. https://doi.org/10.15294/ujme.v9i1.35674
Trejo Guerrero, L. (2023). Teaching natural number sums in multi-grade primary school. Educacion Matematica, 35(1), 142–168. https://doi.org/10.24844/EM3501.06
Wahyuni, T., Uswatun, N., & Fauziati, E. (2023). Merdeka belajar dalam perspektif teori belajar kognitivisme Jean Piaget. Tsaqofah, 3(1), 129–139. https://doi.org/10.58578/tsaqofah.v3i1.834
Wardono, R., Uswatun, K., & Mariani, S. (2020). Comparison between generative learning and discovery learning in improving written mathematical communication ability. International Journal of Instruction, 13(3), 729–744. https://doi.org/10.29333/iji.2020.13349a
Wittrock, M. (1992). Generative learning processes of the brain. Educational Psychologist, 27, 531–541. https://doi.org/10.1207/S15326985EP2704_8
Zanganeh, H., Fardaneh, H. (2010). Educational design model based on generative learning theory. Horizon of Medical Education Development, 4(1), 19–28. [In Persian]
Zanganeh, H., Jafari Far, H., & Fardaneh, H. (2012). The extent to which learners achieve predetermined learning objectives in the experimental sciences lesson of second-grade guidance school using a constructive learning design model. Quarterly Journal of Educational Psychology, 8(23), 74–96. [In Persian]
Zarkasyi, A. (2023). Kurikulum merdeka for Arabic language learning according to Piaget's cognitive development theory. Inovasi Kurikulum, 20(2), 305–316. https://doi.org/10.17509/jik.v20i2.61359