مفهوم اخلاق از دیدگاه نوجوانان ایرانی: یک مطالعۀ پدیدارشناسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه تهران، ایران (نویسنده مسئول)

2 دانشیار گروه مشاوره و روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه تهران، ایران

3 استادیار گروه روش‌ها، دانشگاه تهران، ایران

4 استاد ممتاز گروه روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشگاه تهران، ایران

10.22054/jep.2020.44482.2722

چکیده

اخلاق یک سازه‌ی چندوجهی است. از یکسو سازه‌ای تحولی است و مراحل آن موازی با تحول روانی – اجتماعی است و از سوی دیگر ریشه در ارزش‌های فرهنگی دارد. هدف پژوهش حاضر شناسایی مفهوم اخلاق در میان نوجوانان ایرانی است. با به‌کارگیری روش کیفی و با استفاده از طرح پدیدارشناسی، چگونگی مفهوم سازی اخلاق از دیدگاه نوجوانان بررسی شد. شرکت کنندگان در پژوهش 77 نفر(49 دختر، 28 پسر) از بین دانش آموزان مقطع متوسطه‌ی اول منطقه‌ی 4 آموزش و پرورش شهرتهران بودند. جمع‌آوری داده ها با استفاده از روش گروه‌های کانونی انجام شد. هفت گروه کانونی در مدارس دخترانه و چهار گروه کانونی در مدارس پسرانه تشکیل شد. پس از انجام تحلیل کیفی مصاحبه‌ها به روش کلایزی مشخص شد نوجوانان ایرانی اخلاق را در هفت مقوله تعریف می‌کنند که عبارتند از: عدالت، مراقبت، عاملیت اخلاقی، حساسیت اخلاقی، مسئولیت اخلاقی، انگیزش اخلاقی و ارزش‌های فردی. هریک از این مقوله‌ها شامل زیرمقوله‌هایی هستند. درباره ی ثبات و نسبی گرایی اخلاقی در بین نوجوانان، نوجوانان نسبی گرا هستند و اخلاق را وابسته به شرایط بیرونی و فرد مقابل می دانند. همچنین در تعریف اخلاق، نوجوانان بین نیت و رفتار اخلاقی تمایز قائل می‌شوند و اخلاق را مجموعه ای از نیت ها و رفتارها تعریف می کنند.بنابراین در این مطالعه مفهوم اخلاق و تعریف آن از دیدگاه نوجوانان ایرانی و در بافت فرهنگی جامعه‌ی ایرانی بررسی شد.

کلیدواژه‌ها


بازرگان، عباس. (1393). مقدمه‌ای بر روش‌های تحقیق کیفی و آمیخته؛ رویکردهای متداول در علوم رفتاری. تهران: دیدار.
رضوی، سید مصطفی؛ اکبری، مرتضی؛ جعفرزاده، مرتضی؛ زالی، محمدرضا. (1392). بازکاوی روش تحقیق آمیخته. تهران: دانشگاه تهران.
رهنما، اکبر. (1372). بررسی تحول اخلاقی نوجوانان بزهکار و مقایسة آن با نوجوانان عادی پسر. کارشناسی تحول. تهران: دانشگاه تربیت‌معلم، دانشکده علوم تربیتی. به راهنمایی: کدیور، پروین.
شهرآرای، مهرناز. (1384). روان‌شناسی تحول نوجوان؛ دیدگاهی تحولی. تهران: نشر علم.
فرید، ابوالفضل؛ سعدی‌پور، اسماعیل؛ کریمی، یوسف؛ فلسفی‌نژاد، محمدرضا. (1389). اثربخشی روش‌های آموزش مستقیم، آموزش شناختی، شفاف‌سازی ارزش‌ها و تلفیقی بر قضاوت اخلاقی دانش‌آموزان. فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه تبریز. 5، 19، 111- 91.
کدیور، پروین. (1395). روان‌شناسی اخلاق. تهران: آگه.
محمدزاده، زینب؛ صالحی، کیوان. (1395). تبیین مفهوم نشاط و پویایی در مراکز علمی ا ز منظر متخصصان دانشگاهی. فصلنامه راهبرد. 25(79)، 23-56.
یعقوبی، ابوالقاسم؛ عبداللهی مقدم، مریم. (1395). بررسی رابطه استدلال اخلاقی و رفتار اخلاقی با میانجی‌گری نظریه شناخت اجتماعی در نوجوانان، مجلۀ روان‌شناسیمدرسه، 182 – 167: (2) 5.
Abun, D., & Magallanez, T. (2018). Universal business ethics: A challenge to multinational companies. IJAR4(9), 190-195.
Abun. D. (2018). Moral Standards and Corporation’s Moral Responsibility. South American Journal of Management, 1(2). PP: 1-15.
Anderson, S. K. (2015). Morally sensitive professionals. In Developing moral sensitivity (pp. 188-204). Routledge.
Aquino, K., & Freeman, D. (2009). Understanding moral functioning. Personality, Identity, and Character: Explorations in Moral Psychology, Cambridge University Press, New York, NY, 375-395.
Archer, A., Price, C., & Caouette, J. (2018). The Moral Value of Compassion. The Moral Psychology of Compassion.
Bader, V. (2008). Global justice in complex moral worlds. Dilemmas of contextualized theories. Critical Review of International Social and Political Philosophy11(4), 539-552.
Bandura, A. (2006). Toward a psychology of human agency. Perspectives on psychological science1(2), 164-180.
Bandura, A. (2014). Social cognitive theory of moral thought and action. In Handbook of moral behavior and development (pp. 69-128). Psychology Press.
Bandura, A. (2014). Social cognitive theory of moral thought and action. In Handbook of moral behavior and development (pp. 69-128). Psychology Press.
Bandura, A. (2014). Social cognitive theory of moral thought and action. In Handbook of moral behavior and development (pp. 69-128). Psychology Press.
Blasi, A. (1980). Bridging moral cognition and moral action: A critical review of the literature. Psychological bulletin88(1), 1.
Borhani, F., Abbaszadeh, A., & Hoseinabadi-Farahani, M. J. (2016). Moral sensitivity and its dimensions in Iranian nursing students. Journal of medical ethics and history of medicine9.
Camus, R. M. (2019). Zhi 志 in Mencius: a Chinese notion of moral agency. Asian Philosophy29(1), 20-33.
Channa, S. M. (2018). ‘Being Urban’in the Context of Global Urbanization: The Case of India. Diogenes, 0392192117740045.
Chaparro, M. Paula, K. Hyunji, F. A. and Malti. T. (2013). "The development of children’s sympathy, moral emotion attributions, and moral reasoning in two cultures", European Journal of Developmental Psychology, 10:4, 495-509.
Chen, C., Martínez, R. M., & Cheng, Y. (2018). The developmental origins of the social brain: Empathy, morality, and justice. Frontiers in psychology9.
Clark, C. J., Bauman, C. W., Kamble, S. V., & Knowles, E. D. (2017). Intentional sin and accidental virtue? Cultural differences in moral systems influence perceived intentionality. Social Psychological and Personality Science8(1), 74-82.
Clavien, C. (2010). An affective approach to moral motivation.
Coelho, H., & da Rocha Costa, A. C. (2009). On the intelligence of moral agency. Encontro Português de Inteligência Artificial12, 15.
Cowell, J. M., Lee, K., Malcolm‐Smith, S., Selcuk, B., Zhou, X., & Decety, J. (2017). The development of generosity and moral cognition across five cultures. Developmental science20(4), e12403.
Crandall, C. S., Tsang, J. A., Goldman, S., & Pennington, J. T. (1999). Newsworthy moral dilemmas: Justice, caring, and gender. Sex roles40(3-4), 187-209.
Damon, W., & Colby, A. (2015). The power of ideals: The real story of moral choice. Oxford University Press, USA.
Decety, J., & Cowell, J. M. (2015). Empathy, justice, and moral behavior. AJOB neuroscience6(3), 3-14.
Demeter, T. (2018). Hume on moral responsibility and free will 1. In The Humean Mind (pp. 223-235). Routledge.
Dubbink, W., & van Liedekerke, L. (2019). Rethinking the Purity of Moral Motives in Business: Kant Against Moral Purism. Journal of Business Ethics, 1-15.
Eckensberger, L. H. (2009). Morality from a cultural psychology perspective.
Ellemers, N., van der Toorn, J., Paunov, Y., & van Leeuwen, T. (2019). The psychology of morality: A review and analysis of empirical studies published from 1940 through 2017. Personality and Social Psychology Review, 1088868318811759.
Finnigan, B. (2019). Karma, Moral Responsibility and Buddhist Ethics.
Gilligan, C. (2014). Moral injury and the ethic of care: Reframing the conversation about differences. Journal of Social Philosophy45(1), 89-106.
Goodale, M. (2012). Human rights and moral agency. Human Rights: The Hard Questions, 418-435.
Govrin, A. (2014). From ethics of care to psychology of care: reconnecting ethics of care to contemporary moral psychology. Frontiers in psychology5, 1135.
Haidt, J., Koller, S. H., & Dias, M. G. (1993). Affect, culture, and morality, or is it wrong to eat your dog? Journal of personality and social psychology65(4), 613.
Han, S. S., Kim, J., Kim, Y. S., & Ahn, S. (2010). Validation of a Korean version of the Moral Sensitivity Questionnaire. Nursing ethics17(1), 99-105.
Hardy, S. A., & Carlo, G. (2005). Identity as a source of moral motivation. Human development48(4), 232-256.
Hart, D., Atkins, R., & Ford, D. (1999). Family influences on the formation of moral identity in adolescence: Longitudinal analyses. Journal of Moral Education28(3), 375-386.
Harter, S. (1999). The construction of the self: A developmental perspective. Guilford Press.
Held, V. (2004). Care and justice in the global context. Ratio Juris17(2), 141-155.
Hrehovà, H. (2014). Morality and justice in social life. Studia Philosophiae Christianae50(3), 7-19.
Jacobson, S., DeVere, J., Grigg, M., Logue, M., Scarbrough, L., & Roe, M. (2019). Stability of moral traits (justice and humanity) in emerging adults: A longitudinal analysis.
Jefferson, A. (2018). Instrumentalism about moral responsibility revisited. The Philosophical Quarterly69(276), 555-573.
Katsarov, J., & Christen, M. (2018). Promoting the moral sensitivity of police and military personnel.
Killen, M., & Smetana, J. G. (2013). Handbook of moral development. Psychology Press.
Komenská, K. (2017). Moral motivation in humanitarian action. Human Affairs27(2), 145-154.
Kwok, J. (2016). Moral development in a global world: research from a cultural-developmental perspective.
Lev, O. (2012). Enhancing the capacity for moral agency. AJOB Neuroscience3(4), 20-22.
Manea, A. D. (2019).” Patterns and Moral Values Promoted Thorough Religious Education”. The European Proceedings of Social & Behavioural Sciences, ISSN: 2357-1330: 7-12.
 Manor, Ilan. (2016). The Moral Response, Jewish Quarterly, 63:4, 10-10, DOI:
Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook. 3rd.
Miller, J. G., Goyal, N., & Wice, M. (2017). A cultural psychology of agency: Morality, motivation, and reciprocity. Perspectives on Psychological Science12(5), 867-875.
Mohammadnazar, H., Ghanbari, H., & Siponen, M. (2019). Moral sensitivity in information security dilemmas. In European Conference on Information Systems. Association for Information Systems.
Nicholson, H., Beadle, R., & Slack, R. (2019). Corporate Philanthropy as a Context for Moral Agency, a MacIntyrean Enquiry. Journal of Business Ethics, 1-15.
Okano, Y. (2016). Why Has the Ethics of Care Become an Issue of Global Concern? International Journal of Japanese Sociology25(1), 85-99.
Parola, A., & Donsì, L. (2017). “In a different voice”: Gender Differences in Moral Orientation. La camera blu. Rivista di studi di genere, (16).
Piaget, J. (1932). The moral judgment of the child (M. Worden, Trans.). London: Kegan Paul.
Piaget, J. (2015). The Grasp of Consciousness (Psychology Revivals): Action and Concept in the Young Child. Psychology Press.
Rest, J. R., Narvaez, D., Thoma, S. J., & Bebeau, M. J. (2000). A neo-Kohlbergian approach to morality research. Journal of moral education29(4), 381-395.
Sanghera, B. (2016). Charitable giving and lay morality: understanding sympathy, moral evaluations and social positions. The Sociological Review64(2), 294-311.
Skitka, L. J., Bauman, C. W., & Mullen, E. (2008). Morality and justice: An expanded theoretical perspective and empirical review. In Justice (pp. 1-27). Emerald Group Publishing Limited.
Sleat, M. (2016). The value of global justice: Realism and moralism. Journal of International Political Theory12(2), 169-184.
Snyder, S. (2017). A Problem for Intergenerational Justice: Habermas on the Ability to Alter the Future of Human Nature. Journal of Health & Culture2(1), 18.
Spinrad, T. L., Eisenberg, N., & Bernt, F. (2007). Introduction to the special issues on moral development: part I. The journal of genetic psychology168(2), 101-104.
Stankov, L., & Lee, J. (2016). Nastiness, morality and religiosity in 33 nations. Personality and Individual Differences99, 56-66.
Sulistiani, W., Mustami ‘ah, D., & Mahastuti, D. (2018). Gender Correlates of Moral Value in Early Childhood. In International Conference on Emerging Media, and Social Science. European Alliance for Innovation (EAI).
Svensson, R., Pauwels, L. J., Weerman, F. M., & Bruinsma, G. J. (2017). Explaining individual changes in moral values and moral emotions among adolescent boys and girls: A fixed-effects analysis. European journal of criminology14(3), 290-308.
Trommsdorff, G. (2018). “Development of Moral Values in Cultural Contexts”/ chapter. Lene Jensen (Ed.) The Oxford Handbook of Moral Development: An Interdisciplinary Perspective. Oxford University Press.
Trommsdorff, G., Friedlmeier, W., & Mayer, B. (2007). Sympathy, distress, and prosocial behavior of preschool children in four cultures. International Journal of Behavioral Development31(3), 284-293.
van Baar, J. M., Chang, L. J., & Sanfey, A. G. (2019). The computational and neural substrates of moral strategies in social decision-making. Nature communications10(1), 1483.
Van Leeuwen, F., Koenig, B. L., Graham, J., & Park, J. H. (2014). Moral concerns across the United States: Associations with life-history variables, pathogen prevalence, urbanization, cognitive ability, and social class. Evolution and Human Behavior35(6), 464-471.
Vanlaere, L., & Gastmans, C. (2011). A personalist approach to care ethics. Nursing ethics18(2), 161-173.
Vanlaere, L., & Gastmans, C. (2011). A personalist approach to care ethics. Nursing ethics18(2), 161-173.
Victoria, A. (2018). “Justice and Moral. Education National Identity”. View project:
Wisneski, D. C., Morgan, G. S., & Bauman, C. W. (2016). Moral Responsibility. Global Encyclopedia of Public Administration and Public Policy.
Wolff, A., Gomez-Pilar, J., Nakao, T., & Northoff, G. (2019). Interindividual neural differences in moral decision-making are mediated by alpha power and delta/theta phase coherence. Scientific reports9(1), 4432.
You, D., Maeda, Y., & Bebeau, M. J. (2011). Gender differences in moral sensitivity: a meta-analysis. Ethics & Behavior21(4), 263-282.