اثربخشی ترسیم نقشه‌های مفهومی گروهی بر شاخص‌های شناختی- عاطفی درس شیمی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار علوم تربیتی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

2 کارشناس ارشد روانشناسی تربیتی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

چکیده

هدف این پژوهش تعیین اثربخشی ترسیم نقشه­های مفهومی گروهی بر شاخص­های شناختی – عاطفی درس شیمی بود. نمونه پژوهش را 147 نفر از دانش­آموزان دختر پایه اول متوسطه­ و محتوای آموزشی مورد نظر کتاب شیمی تشکیل می­داد و طرح پژوهشی بر اساس یک طرح نیمه آزمایشی با پس‌آزمون و گروه­های مقایسه طراحی شد. آزمودنی­ها به روش نمونه­گیری خوشه­ای تک‌مرحله‌ای انتخاب و به‌گونه‌ای تصادفی به گروه‌های آزمایش (60 نفر) و کنترل (87 نفر) تخصیص داده شدند. در گروه­های آزمایشی، نقشه­های مفهومی گروهی پس از تدریس معلم، توسط آزمودنی­ها ترسیم شد و در گروه کنترل نیز آزمودنی­ها به شیوه­ی مرسوم به یادگیری متن­های درسی مشابه پرداختند. شاخص­های شناختی پژوهش بر اساس یک آزمون محقق­ساخته و شاخص‌های عاطفی به‌وسیله پرسشنامه خوداثرمندی (موریس، 2001) مورد ارزیابی قرار گرفت. یافته­های پژوهش نشان داد ساخت نقشه‌های مفهومی گروهی تأثیر مثبتی بر شاخص­های شناختی فراگیران در درس شیمی داشته است. بخش دیگری از یافته­ها نشان داد که ساخت نقشه­های مفهومی گروهی تنها توانسته است بر خوداثرمندی تحصیلی به‌عنوان یکی از مؤلفه­های شاخص عاطفی پژوهش، اثر معنادار داشته باشد و در دیگر مؤلفه­های خوداثرمندی (اجتماعی و هیجانی) تأثیر معنادار مشاهده نشد.

کلیدواژه‌ها


ادیب، یوسف. (1389). تأثیر آموزش مبتنی بر نقشه‌های مفهومی (ارائه و ترکیبی) بر حیطه‌های یادگیری کارآموزان مراکز آموزش فنی و حرفه‌ای در پودمان «آشنایی با اصول الکتریسیته و انجام محاسبات». فصلنامه مطالعات برنامه درسی ایران. شماره 19، 65-88.
امینی، امیرحسن؛ احمدی، فاطمه؛ و ضمیرانوری، فاطمه. (1394). سنجش کیفیت یادگیری و شناسایی کج‌فهمی با استفاده از نقشه مفهومی در آموزش مفهوم بار الکتریکی. شانزدهمین کنفرانس آموزش فیزیک ایران. دانشگاه لرستان.12-1.
آقازاده، محرم. (1384). روش‌های نوین تدریس. تهران: آییژ.
جاه‎طلب ضیابری، مهشید؛ احدی، حسن؛ مشکبید حقیقی، محسن. (1394). اثربخشی آموزش راهبردهای فراشناختی و خلاقیت بر خود‎پنداره تحصیلی. فصلنامه روانشناسی تربیتی، شماره 36، 221-213.
جعفری، علیرضا. (1393). تاثیر بازی‎های آموزشی بر رشد اجتماعی کودکان پیش دبستانی. فصلنامه روانشناسی تربیتی. شماره33، 85-71.
رحمانی، آزاد. (1384). تأثیر آموزش بر مبنای نقشه‌های مفهومی در یادگیری فرایند پرستاری دانشجویان ترم دوم پرستاری، پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علوم پزشکی تبریز، 48-41.
زبرجدیان، زهره؛ و نیلی احمدآبادی، محمدرضا. (1391). مقایسه تأثیر آموزش به روش نقشه­های مفهومی به‌عنوان یک روش مبتنی بر ساخت­گرایی با روش تلفیقی یادگیری درس علوم دانش‎آموزان پایه سوم استان البرز (مجری ارزشیابی توصیفی). فصلنامه روانشناسی تربیتی، شماره 26، 108-84.
قنبری، فاطمه؛ پاریاد، عزت؛ و احسانی، مریم. (1389). تأثیر تدریس به روش نقشه مفهومی بر میزان یادگیری و یادداری یک درس در دانشجویان پرستاری. مجله مرکز مطالعات و توسعه آموزش پزشکی. دوره هفتم، شماره 2، 118-113.
کرمی، مهدی؛ و عطاران، محمد. (1394). ارتقاء یادگیری دانشجو معلمان از طریق رویکردهای تدریس مبتنی بر نقشه مفهومی به دو شیوه فردی و گروهی. فصلنامه توسعه حرفه­ای معلم. شماره 1، 20-8.
مصرآبادی، جواد. (1390). معرفی نقشه مفهومی به‌عنوان یک راهبرد مؤثر برنامه‌ریزی، یاددهی، یادگیری و ارزشیابی در آموزش عالی. دو فصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی. شماره 3، 24-7.
مصرآبادی، جواد؛ حسینی نسب، داوود؛ فتحی آذر، اسکندر؛ و مقدم، محمد. (1386). اثرات نقشه مفهومی (ساخت و ارائه) و ویژگی‌های ورودی فراگیران بر بازده‌های شناختی – عاطفی یادگیری زیست‌شناسی. پایان‌نامه دکترا، دانشگاه تبریز، 142-162.
مصرآبادی، جواد؛ فتحی آذر، اسکندر؛ و استوار، نگار. (1384). اثربخشی ارائه، ساخت فردی و ساخت گروهی نقشه مفهومی به‌عنوان یک راهبرد آموزشی، فصلنامه علمی- پژوهشی نوآوری‌های آموزشی. شماره 13، 31-12.
مهدی زاده، حسین؛ و فتحی، رقیه. (1392). مقایسه تأثیر سه سناریوی آموزش به شیوه ترکیبی در ارتقاء میزان یادداری علوم بهداشتی در دانش­آموزان ابتدایی. فصلنامه اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، شماره 3. 127-113.
نجات، نازی؛ کوهستانی، حمید؛ و رضایی، کوروش. (1390). بررسی تأثیر نقشه مفهومی بر رویکردهای یادگیری دانشجویان پرستاری. مجله دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران، دوره 17، شماره 3، 23-31.
Chen, H. C., Sung, Y. T., Lin, T. W., & Chou, H. T. (2010). Climate Change and Environmental Education: The Application of Concept Map for Representing the Knowledge Complexity of Climate Change. Engineering and Technology, (68), 1411-1413.
Chiu, C. H., Huang, C. C., & Chang, W.T. (2000). The evaluation and influence of interaction in network supported collaborative concept mapping. Computers & Education, 34(1). 221-327
Daley, B. J., & Torre, D. M. (2010). Concept maps in medical education: an analytical literature review. Medical education, 44(5), 440-448.
Erdogan, Y. (2009). Paper‐based and computer‐based concept mappings: The effects on computer achievement, computer anxiety and computer attitude. British Journal of Educational Technology, 40(5), 821-836.
Fajonayomi, M. G. (2002). Concept mapping, students locus of control as gender as determination of Nigerians high school students achievement in biology. African Journals Online, 2, 423-431.
Fellows, N. J. (1994). A window into thinking: Using student writing to understand conceptual change in science learning. Journal of Research in Science Teaching, 31(9), 985-1001.
Foloey, K., & Odonnell, A. (2002). Cooperative Learning and visual organizers: Effects on solving mole problems in high school chemistry. Asia-pacific Journal of Education, 22, 38-50.
Gul, R. B., & Boman, J. A. (2006). Concept mapping: A strategy for teaching and evaluation in nursing education. Nurse Education in Practice, 6(4), 199-206.
Hall, R. H., & O'Donnell, A. M. (1996). Cognitive and affective outcomes oflearning from knowledge emaps. Contemporary Psychologist,) 21(, 94-101.
Han. P. W., Hwang, J., Milrad, M., Hui, R. K., & Huang, Y. M. (2012). An innovative concept map approach for improving students’ learning performance with an instant feedback mechanism. British Journal of Educational Technology, 31, 1467-8535.
Horton, P. B., Mc Conney, A. A., Gallo, M., Woods, A. L., Senn, G. J., & Hamelin, D. (1993). An investigation of the effectiveness of concept mapping as an instructional tool. Science Education, 77(1), 95-111.
Huai, H. (1997). Concept Mapping in Learning Biology: Theoretical Review on Cognitive and Learning Styles. Journal of Interactive Learning Research, 8(3), 325-340.
Kimber, K., Pillay, A. H., & Richards, c. (2007). Techno literacy and learning: An analysis of the quality of knowledge in electronic representations of understanding. Computers & Education, 48(11), 59-79.
Lee, Y., & Nelson, D. W. (2005). Viewing or visualizing—which concept map strategy works best on problem‐solving performance? British Journal of Educational Technology, 36(2), 193-203.
Leppa, C. J. (1997). Standardized measures of critical thinking: Experience with the California Critical Thinking Tests. Nurse Educator, 22(5), 29-33.
Lim, K. Y., Lee, H. W., & Grabowski, B. (2009). Does concept‐mapping strategy work for everyone? The levels of generativity and learners' self‐regulated learning skills. British Journal of Educational Technology, 40(4), 606-618.
Majeed, A. (2015).Improving riding compression by using computer-based concept maps:A Case study of esp students umm- aloura university. British J0urnal of Education, 3(4). 1-19.
Markow, P. G., & Lonning, R. A. (1998). Usefulness of concept maps in college chemistry laboratories: Students' perceptions and effects on achievement. Journal of Research in Science Teaching, 35(9), 1015-1029.
Martin. D. j. (1994). Concept mapping as an aid to lesson planning: a longitudinal study,39(6), 11-30.
Nesbit, J. C., & Adesope, O. O. (2011). Learning from animated concept maps with concurrent audio narration. The Journal of Experimental Education, 79(2), 209-230.
Nousiainen, M., & Koponen., T. (2011). Pre-service physics teachers’ Concept maps representing relational structure of physics concepts. Journal of Baltic Science Education, (10)183-194.
Novak, J. D. (1990). Concept maps and Vee diagrams: Two metacognitive tools to facilitate meaningful learning. Instructional science, 19(1), 29-52.
Paivio, A. (1991). Dual Coding Theory: Retrospect and Current Status. Canadian Journal of Psychology, 45(3), 255-287.
Palincsar, A. S., Anderson. C., Daid, P. (1993). Pursuing scientific literacy in the middle grades through collaborative problem solving. The Elementary School Journal. 93, 643-658.
Roira, C. (2016). Theoretical foundation and the study of concept maps using eye tracking methodology. El professional de lainformacion, 25(1), 59-73.
Roth, W. M., & Roychoudhury, A. (1992). The social construction of scientific concepts or the concept map as conscription device and tool for social thinking in high school science. Science Education, 76(5), 531-557.
Schaal, S. (2010). Cognitive and motivational effects ofdigital concept mapsin pre-service teacher training. Procedia social and sciences, 2(2), 640-647.
Shachar, H., & Fischer, S. (2004). Cooperative learning and the achievement of motivation and perceptions of students in 11th grade chemistry classes. Learning and Instruction, 14(1), 69-87.
Shibley, I. a., & Zimmaro, D. M. (2002). The influence of collaborative learning on student attitudes and performance in a troductory chemistry laboratory. Journal of chemical Education, 79(6),745-748.
Trundle, K. C., & Bell, R. L. (2010). The use of a computer simulation to promote conceptual change: A quasi-experimental study. Computers & Education, 54(4), 1078-1088.
Woolfolk, A. E. (2004). Educational Psychology: Boston: Allyn & Bacon. Zhang, J. (1997). The Nature of External Representations in Problem Solving. Cognitive Science, 21, 179-217.
Zacks, J. M., & Tversky, B. (2001). Event structure in perception and conception. Psychological bulletin, 127(1), 3.