اثربخشی برنامه آموزشی کارکردهای اجرایی بر عملکرد استدلال کلامی در دانش‌آموزان با آسیب بینایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روانشناسی و کودکان استثنائی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 استاد گروه روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

3 دانشیار گروه سنجش و اندازه گیری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

چکیده

هدف از پژوهش حاضر بررسی اثربخشی برنامه آموزشی کارکردهای اجرایی بر عملکرد استدلال کلامی در دانش‌آموزان با آسیب بینایی بود. روش پژوهش نیمه آزمایشی از نوع پیش‌آزمون-پس‌آزمون با گروه کنترل به همراه پیگیری بود. جامعه پژوهش کلیه دانش‌آموزان با آسیب بینایی مقطع ابتدایی شهر تهران در سال تحصیلی 99-1398 بود که با استفاده از نمونه‌گیری در دسترس 30 نفر از این جامعه انتخاب و به‌صورت تصادفی در گروه آزمایش و کنترل گمارده شدند. گروه آزمایش در یک دوره 10 جلسه‌ای، برنامه آموزشی کارکردهای اجرایی را دریافت کردند و گروه کنترل مداخله‌ای را دریافت نکرد. برای گردآوری داده‌ها از خرده آزمون‌های شباهت‌ها و استدلال کلمه آزمون هوش وکسلر کودکان (WISC-IV) استفاده شد. داده‌ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر تحلیل شد. نتایج حاکی از تأثیر برنامه آموزشی کارکردهای اجرایی بر استدلال کلامی در دانش‌آموزان با آسیب بینایی بود (05/0>p)؛ بنابراین بر اساس نتایج به دست آمده می‌توان نتیجه‌گیری کرد که برنامه آموزش کارکردهای اجرایی به‌عنوان مداخله مؤثر در جهت بهبود عملکرد استدلال کلامی قابل کاربرد است.

کلیدواژه‌ها


صادقی، احمد، ربیعی، محمد و عابدی، محمدرضا. (1390). رواسازی و اعتباریابی چهارمین ویرایش مقیاس هوش وکسلر کودکان.  فصلنامه روان‏شناسی تحولی: روان‏شناسان ایرانی، 28، 386-377.
علیزاده، حمید. (1385). رابطه کارکردهای اجرایی عصبی- شناختی با اختلال‌های رشدی. تازه‌های علوم شناختی، ۸ (۴)، ۵۷-۷۰.
مدنی، سیدسمیرا، علیزاده، حمید. (1397). کارکردهای ‌اجرایی و راهبردهای اثربخش برای بهبود آن در دانش‌آموزان با اختلال نارسایی توجه/بیش فعالی. تعلیم و تربیت استثنایی، ۴ (۱۵۳)، ۵۵-۶۳.
هالاهان، دانیل. پی و کافمن، جیمز. ام. (2003). دانش‌آموزان استثنایی، مقدمه‌ای بر آموزش ویژه. ترجمه‌ی حمید علیزاده، هدا صابری، ژانت هاشمی و  مهدی محی‌الدین (1388). تهران: ویرایش.
Agostino, A., Johnson, J., & Pascual-Leone, J. (2010). Executive functions underlying multiplicative reasoning: Problem type matters. Journal of experimental child psychology105(4), 286-305.‏
Andersen, E. S., Dunlea, A., & Kekelis, L. (1993). The impact of input: Language acquisition in the visually impaired. First language13(37), 23-49.‏
Aries, R. J., Groot, W., & van den Brink, H. M. (2015). Improving reasoning skills in secondary history education by working memory training. British Educational Research Journal41(2), 210-228.‏
Avramović, P., Kenny, B., Power, E., McDonald, S., Tate, R., Hunt, L., ... & Togher, L. (2017). Exploring the relationship between cognition and functional verbal reasoning in adults with severe traumatic brain injury at six months post injury. Brain injury31(4), 502-516.‏
Beatty, E. L., & Vartanian, O. (2015). The prospects of working memory training for improving deductive reasoning. Frontiers in human neuroscience, 9, 56.‏
Blair, C. (2017). Educating executive function. Wiley Interdisciplinary Reviews: Cognitive Science8(1-2), e1403.‏
Bourne, R. R., Flaxman, S. R., Braithwaite, T., Cicinelli, M. V., Das, A., Jonas, J. B., & Naidoo, K. (2017). Magnitude, temporal trends, and projections of the global prevalence of blindness and distance and near vision impairment: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Global Health, 5(9), 888-897.‏
Bunge, S. A., Wendelken, C., Badre, D., & Wagner, A. D. (2004). Analogical reasoning and prefrontal cortex: evidence for separable retrieval and integration mechanisms. Cerebral cortex15(3), 239-249.‏
Burton, N. W., Welsh, C., Kostin, I., & van Essen, T. (2009). Toward a definition of verbal reasoning in higher education. Educational Testing Service, 2, 1-41.‏
Carriedo, N., Corral, A., Montoro, P. R., Herrero, L., Ballestrino, P., & Sebastián, I. (2016). The development of metaphor comprehension and its relationship with relational verbal reasoning and executive function. Public Library of Science, 11(3), 1546-1547.
Cole, C. B. (2016). Deductive reasoning exercises for attention and executive functions: Real-life problem solving. Plural Publishing.‏
Decker, S. L., Hill, S. K., & Dean, R. S. (2007). Evidence of construct similarity in executive functions and fluid reasoning abilities. International Journal of Neuroscience117(6), 735-748.
Dial, J. G., & Dial, C. L. (2010). Assessing and intervening with visually impaired children and adolescents. Wiley Press: New Jersey.
Diamond, A. (2013). Executive functions. Annual review of psychology64, 135-168.
García-Madruga, J. A., Gómez-Veiga, I., & Vila, J. Ó. (2016). Executive functions and the improvement of thinking abilities: The intervention in reading comprehension. Frontiers in psychology7, 58.‏
Goel, V. (2007). Anatomy of deductive reasoning. Trends in cognitive sciences11(10), 435-441.‏
Goldberg, E. (2010). Het sturende brein: onze hersenen in een complexe wereld. Wereldbibliotheek.‏ university press, Amsterdam, Poland.
Gooch, D., Thompson, P., Nash, H. M., Snowling, M. J., & Hulme, C. (2016). The development of executive function and language skills in the early school years. Journal of Child Psychology and Psychiatry57(2), 180-187.‏
Harrell, L. (1983). The visually impaired preschooler with an emphasis on medical intervention. Washington, DC: U.S. Department of Education, National Institute of Education, Educational Resources Information Center.‏
Holmes, J., Gathercole, S. E. & Dunning, D. L. (2009) Adaptive training leads to sustained enhancement of poor working memory in children. Developmental Science, 12(4), 9–15.
Johnson-Laird, P. N. (1988). Levels of representation: consciousness and the computational mind. Science, 239 (4847), 1546-1547.‏
Klingberg, T., Forssberg, H., & Westerberg, H. (2002). Training of working memory in children with ADHD. Journal of clinical and experimental neuropsychology24(6), 781-791.‏‏
Liebermann, L., Leske, D. A., Hatt, S. R., Castañeda, Y. S., Wernimont, S. M., Cheng-Patel, C. S., & Holmes, J. M. (2017). Bilateral childhood visual impairment: child and parent concerns. Journal of American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus, 21(3), 183-191.
MacCluskie, K. C., Tunick, R. H., Dial, J. G., & Paul, D. S. (1998). The role of vision in the development of abstraction ability. Journal of Visual Impairment & Blindness92(3), 189-199.‏
MacCluskie, K. C., Tunick, R. H., Dial, J. G., & Paul, D. S. (1998). The role of vision in the development of abstraction ability. Journal of Visual Impairment & Blindness, 92(3), 189-199.
Mccloskey, G. (2016). Mccloskey Executive Functions Scale (MEFS); Professional Manual. Onalaska: Schoolhouse Educational Services, LLC.
Mishra, V., & Singh, A. (2012). A comparative study of self-concept and self-confidence of sighted and visually impaired children. International Journal of Multidisciplinary Management Studies2(2), 148-157.
Morash, V. S., & McKerracher, A. (2017). Low reliability of sighted-normed verbal assessment scores when administered to children with visual impairments. Psychological assessment29(3), 343.‏
Nemeth, J., Toth, G., Resnikoff, S., & de Faber, J. T. (2019). Preventing blindness and visual impairment in Europe: What do we have to do? European Journal of Ophthalmology, 1, 1-4.
Olayi, J. E., & Ewa, J. A. (2014). Importance of Concept Development in Sighted and Visually Impaired Children in an Inclusive Environment. Journal of Education in Contexts, 2, 71-84.
Petrides, M., & Pandya, D. N. (1999). Dorsolateral prefrontal cortex: comparative cytoarchitectonic analysis in the human and the macaque brain and corticocortical connection patterns. European Journal of Neuroscience11(3), 1011-1036.‏
Richland, L. E., & Burchinal, M. R. (2013). Early executive function predicts reasoning development. Psychological science24(1), 87-92.‏
Ryan, J. J., Glass, L. A., & Bartels, J. M. (2009). Internal consistency reliability of the WISC–IV among primary school students. Psychological reports104(3), 874-878.‏
Shaul, S., & Schwartz, M. (2014). The role of the executive functions in school readiness among preschool-age children. Reading and Writing27(4), 749-768.‏
Stevenson, C. E., Heiser, W. J., & Resing, W. C. (2013). Working memory as a moderator of training and transfer of analogical reasoning in children. Contemporary Educational Psychology38(3), 159-169.‏
Vervloed, M. P. (2018). Deep word knowledge as a representation of concept development in children with visual impairment and blindness.‏ ‏ www.researchgate.net/publication/329276072.
Von Bastian, C. C., & Oberauer, K. (2014). Effects and mechanisms of working memory training: a review. Psychological research78(6), 803-820.‏
Wyver, S. R., Markham, R., & Hlavacek, S. (1999). Visual items in tests of intelligence for children. Journal of Visual Impairment & Blindness93(10), 663-665.‏