نقش واسطه‌ای باورهای انگیزشی در رابطه‌ی ادراک از جوّ کلاس و تعلل‌ورزی دانشجویان

نویسندگان

1 گروه روانشناسی دانشگاه بیرجند

2 دانشیار روان‌شناسی تربیتی دانشگاه بیرجند

3 استادیار روان‌شناسی تربیتی دانشگاه بیرجند

چکیده

پژوهش‌های گذشته ارتباط بین باورهای انگیزشی با جوکلاس و تعلل‌ورزی را نشان داده‌اند. در پژوهش حاضر ضمن ارائه‌ی شاخص‌های روان‌سنجی پرسشنامه‌ی محیط یادگیری کلاس (جوّ کلاس)، نقش واسطه‌ای باورهای انگیزشی در رابطۀ ادراک از جوّ کلاس و تعلل‌ورزی دانشجویان بررسی شده است. ۱۹۶ دانشجوی دانشگاه بیرجند به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای انتخاب و به مقیاس ارزیابی تعلل‌ورزی دانشجو (PASS)، پرسشنامه‌ی محیط یادگیری کلاس (CLE) و پرسشنامه‌ی راهبردهای انگیزشی برای یادگیری (MSLQ) پاسخ دادند. داده‌ها با استفاده از تحلیل مسیر و رگرسیون چندمتغیره تجزیه و تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد جوّ کلاس به­طور غیرمستقیم از طریق باورهای انگیزشی بر تعلل‌ورزی تأثیر دارد. جوّ کلاس و باورهای انگیزشی 28 درصد از کل تغییرات تعلل‌ورزیرا تبیین می‌کنند. همچنین یافته‌ها نشان داد مؤلفه‌های اضطراب امتحان و خودکارآمدی از متغیر باورهای انگیزشی توان پیش‌بین معنادار تعلل‌ورزی را دارند. بر اساس این یافته‌ها، باورهای انگیزشی به­عنوان واسطه‌ی ارتباط بین جوّ کلاس و تعلل‌ورزی نقش ایفا کرده و باید در تنظیم محیط یادگیری مدنظر باشد.

کلیدواژه‌ها


ابراهیمی، سارا؛ پاکدامن، شهلا و سپهری. صفورا. (1390). روابط بین اهداف پیشرفت، جوّ کلاس، توانایی و سودمندی ادراک شده در نوجوانان. مجلۀ روانشناسی تحولی: روانشناسان ایرانی، سال 8، شماره 29، ص 35-44.

اساسی، حسین؛ فتح­آبادی، جلیل و حیدری، محمود. (1390). بررسی نقش میانجی ابعاد کمال­گرایی در رابطه­ بین ابعاد فرزندپروری و اهمال‌کاری تحصیلی. فصلنامۀ پژوهش در نظام­های آموزشی، سال 5، شماره 15، ص 59-79.

بدری گرگری، رحیم و حسینی، فریبا. (1384). بررسی رابطه­ی باورهای انگیزشی و راهبردهای یادگیری خودتنظیمی با تعلل‌ورزی دانشجویان دانشگاه تبریز. مجلۀ تازه­ها و پژوهش­های مشاوره، سال 9، شماره 36، ص 125-111.

بدری گرگری، رحیم و حسینی. فریبا (1389). پیش­بینی جهت­گیری انگیزش هدف چیرگی: نقش عوامل مربوط به ادراک از ساختار کلاس درس.  فصلنامۀ علمی_پژوهشی روانشناسی دانشگاه تبریز، دوره 5، شماره 17، ص 32-8.

برومند، رضا و شیخی فینی، علی‌اکبر. (1390). پیش­بینی عملکرد تحصیلی درس ریاضی از طریق باورهای انگیزشی (خودکارآمدی، ارزش­گذاری درونی و اضطراب امتحان).  فصلنامۀ اندیشه­های نوین تربیتی، دوره 6، شماره 10، ص 19-34.

بیرامی، منصور و شالچی، بهزاد. (1390). ارتباط باورهای انگیزشی و راهبردهای یادگیری خودتنظیمی با هوش هیجانی در دانش‌آموزان. فصلنامۀ تعلیم و تربیت، شماره 107، ص 49-29.

پیری، موسی و قبادی، لیلا. (1392). رابطه­ی کاربست یادگیری فعال با باورهای انگیزشی و عملکرد تحصیلی. فصلنامۀ اندیشه­های نوین تربیتی، دوره 9، شماره 3، ص 48-27.

جوکار، بهرام و دلاورپور،  محمدآقا. (1386). رابطه­ی تعلل­ورزی آموزشی با اهداف پیشرفت. مجلۀ اندیشه­های نوین تربیتی، دوره 3، شماره 3 و 4، ص 61-80.

حسین چاری، مسعود و خیر، محمد. (1382). بررسی جوّ روانی-اجتماعی کلاس به­عنوان یکی از مؤلفه­های فرهنگ مدرسه. مجله­ی علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، دوره 9، شماره 3-4، ص 25-42.

حسین چاری، مسعود و دهقانی، یوسف. (1387). پیش­بینی میزان اهمال­کاری تحصیلی بر اساس راهبردهای خودتنظیمی در یادگیری. پژوهش در نظام‌های آموزشی ایران، دوره 2، شماره 4، ص 63-73.

خامسان، احمد و شیرزادی، ندا (1389). رابطه تعلل‌ورزی تحصیلی و ادراک از ساختار کلاس: نقش باورهای انگیزشی و راهبردهای یادگیری خودتنظیمی. مجله پژوهش‌های کاربردی روانشناختی، 1(1)، 41-56.

خرمایی، فرهاد؛ عباسی، مسلم و رجبی، سعید. (1390). مقایسه­ی کمال­گرایی و تعلل­ورزی در مادران دانش­آموزان با و بدون ناتوانی یادگیری. مجلۀ ناتوانی­های یادگیری، دوره 1، شماره 1، ص 60-77.

خواجه، لاله و حسین چاری، مسعود. (1390). بررسی رابطۀ اضطراب اجتماعی و جوّ روانی-اجتماعی کلاس با خودکارآمدی تحصیلی در دانش­آموزان دورۀ راهنمایی.  فصلنامۀ روانشناسی تربیتی، دوره 7، شماره 20، ص 131-153.

دهقانی­زاده، محمدحسین؛ حسین‌چاری، مسعود؛ مرادی، مرتضی و سلیمانی خشاب، عباسعلی. (1393). سر زندگی تحصیلی و ادراک از الگوهای ارتباطات خانواده و ساختار کلاس؛ نقش واسطه­ای ابعاد خودکارآمدی. فصلنامۀ روانشناسی تربیتی، دوره 10، شماره 32، ص 1-30.

ذبیحی، رزیتا؛ بهشته، نیوشا و منصوری، محبوبه. (1391). رابطه­ی تاب­آوری و جوّ روانی-اجتماعی کلاس با پیشرفت تحصیلی دانش­آموزان مقطع راهنمایی شهر تهران.  فصلنامۀ اندیشه­های تازه در علوم تربیتی، دوره 7، شماره 3، ص 73-82.

رجب­پور، زهرا؛ فرمانی، سعید و امانی، حبیب. (1391). تعلل­ورزی (مفاهیم، علل، پیامدها و راهکارها). مجلۀ بر خط دانش روان­شناختی، دوزه 1، شماره 1، ص 21-32.

رستگار، احمد؛ حسین، زارع؛ سرمدی، محمدرضا و حسینی، فریده‌السادات. (1392). نگاهی تحلیلی به ادراک دانشجویان از ساختار کلاس درس و اهمال­کاری تحصیلی: مطالعه تطبیقی دوره­های آموزش سنتی و مجازی دانشگاه تهران.  فصلنامۀ علمی_پژوهشی رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، دوره 4، شماره 4، ص 151-164.

روحانی، عباس و ماهر، فرهاد. (1386). اثر نوع ارزشیابی (توصیفی-سنتی) بر جوّ کلاس، ویژگی­های عاطفی و خلاقیت دانش­آموزان. فصلنامۀ اندیشه­های تازه در علوم تربیتی، دوره 2، شماره 4، ص 55-69.

سپهریان آذر، فیروزه. (1390). اهمال­کاری تحصیلی و عوامل پیش­بینی­کننده­ی آن. مجلۀ مطالعات روان­شناختی، دوره 7، شماره 4، ص 9-26.

سواری، کریم. (1391). بررسی میزان رواج اهمال­کاری تحصیلی در دانشجویان (دختر و پسر) دانشگاه پیام نور اهواز. فصلنامۀ علمی-پژوهشی شناخت اجتماعی، دوره 1، شماره 2، ص 63-69.

شکفته، فاطمه. (1393). بررسی تعلل­ورزی در حوزه­های مختلف زندگی دانشجویان دانشگاه بیرجند. پایان­نامه­ی کارشناسی ارشد رشته روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه بیرجند.

شیخی، محسن؛ فتح­آبادی، جلیل و حیدری، محمود. (1392). ارتباط اضطراب، خودکارآمدی و کمال­گرایی با اهمال­کاری در تدوین پایان­نامه. مجلۀ روانشناسی تحولی: روانشناسان ایرانی، دوره 9، شماره 35، ص 283-295.

شیرزادی، ندا. (1389). رابطه­ی تعلل­ورزی تحصیلی و ادراک از ساختار کلاس با واسطه‌گری باورهای انگیزشی و راهبردهای یادگیری خودتنظیمی. پایان­نامۀ کارشناسی ارشد رشته روان‌شناسی ارشد، دانشگاه بیرجند.

صبحی قراملکی، ن؛ حاجلو، ن و بابایی، ک. (1393)، اثربخشی آموزش مهارت­های مدیریت زمان بر اهمال­کاری دانش­آموزان. مجلۀ روش­ها و مدل­های روان­شناختی، دوره 4، شماره 15، ص 91-101.

عابدینی، یاسمین؛ باقریان، رضا و کدخدایی، محبوبه‌السادات. (1389). بررسی رابطه­ی باورهای انگیزشی و راهبردهای شناختی-فراشناختی با پیشرفت تحصیلی: آزمون مدل­های رقیب. مجلۀ تازه­های علوم شناختی، دوره 12، شماره 3، ص 34-48.

عابدی، صمد؛ سعیدی پور، بهمن؛ صیف، محمدحسن و فرج اللهی، مهران (1394). مدل علّی پیش‌بینی راهبردهای یادگیری خودتنظیمی دانشجویان دانشگاه پیام نور: نقش باورهای هوشی، خودکارآمدی تحصیلی و اهداف پیشرفت. نشریه علمی-پژوهشی آموزش و ارزشیابی، 8(32)، 19-39.

غلامعلی لواسانی، مسعود؛ آذرنییاد، آرش؛ مهمان­پذیر، پریا و رضاییان، حمید. (1392). نقش خودکارآمدی تحصیلی و ابعاد اهمال­کاری تحصیلی در پیش­بینی میزان وابستگی به اینترنت. مجلۀ جهانی رسانه_نسخه­ی فارسی، دوره 8، شماره 2، ص 1-22.

فیاضی، مرجان و کاوه، منیژه. (1388). تعلل: سندرم فردا. مجلۀ تدبیر، شماره 205، ص 45-48.

قدم­پور، عزت الله و سرمد، زهره. (1382). نقش باورهای انگیزشی در رفتار کمک طلبی و پیشرفت تحصیلی دانش­آموزان. مجلۀ روانشناسی، دوره 7، شماره 2، ص 122-126.

کجباف، محمدباقر؛ مولوی، حسین و شیرازی تهرانی، علیرضا. (1382). رابطه­ی باورهای انگیزشی و راهبردهای یادگیری خودتنظیمی با عملکرد تحصیلی دانش­آموزان دبیرستانی. مجلۀ تازه­های علوم شناختی، دوره 5، شماره 1، ص 27-33.

کرمی، داود. (1388). میزان شیوع اهمال­کاری در دانشجویان و ارتباط آن با اضطراب و افسردگی. مجلۀ اندیشه و رفتار، دوره 13، شماره 4، ص 25-34.

کیامرثی، آذر؛ آریاپوران، سعید و ابوالقاسمی، عباس. (1392). رابطه­ی علائم اختلالات شخصیت با تعلل­ورزی و اعتماد به نفس تحصیلی دانشجویان دختر. مجلۀ روانشناسی اجتماعی، دوره 8، شماره 28، ص 52-41.

گورویی، محمد؛ خیر، محمد و هاشمی، لادن. (1390). بررسی رابطه­ی بین کمال­گرایی و خودپنداره­ی تحصیلی با توجه به نقش واسطه­ای اهمال­کاری تحصیلی در دانشجویان. مجلۀ روش­ها و مدل­های روان­شناختی، دوره 2، ص 137-149.

محمدی قلعه­تکی، نرگس؛ قمرانی، امیر و برمک، محمدعلی. (1393). بررسی و مقایسه­ی تعلل­ورزی تحصیلی در دانش­آموزان معلول جسمی_حرکتی، ناشنوا و نابینا با توجه به نقش جنسیت. مجلۀ تعلیم و تربیت استثنایی، دوره 14، شماره 3، ص 22-30.

مطیعی، حورا؛ حیدری، محمود و صادقی، منصوره‌السادات. (1391). پیش­بینی اهمال­کاری تحصیلی بر اساس مؤلفه­های خودتنظیمی در دانش­آموزان پایۀ اول دبیرستان­های شهر تهران. فصلنامۀ روانشناسی تربیتی، دوره 8، شماره 24، ص 49-70.

ولی­زاده، زهرا؛ احدی، حسن؛ حیدری، محمود؛ مظاهری، محمدمهدی و کجباف، محمدباقر. (1393). پیش­بینی اهمال­کاری تحصیلی دانشجویان بر اساس عوامل شناختی، هیجانی، انگیزشی و جنسیت. مجلۀ دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی، دوره 15، شماره 3، ص 92-100.

هومن، حیدرعلی و عسگری، علی. (1384). تحلیل عاملی: دشواری­ها و تنگناهای آن. مجلۀ روانشناسی و علوم تربیتی، دوره 35، شماره 2، ص 1-20.

آلیس، آلبرت و جیمزنال، ویلیام. (1391). روانشناسی اهمال­کاری: غلبه بر تعلل­ورزیدن، ترجمه محمدعلی فرجاد. تهران: رشد. (سال انتشار اثر به زبان اصلی: 1977).

Corkin, D. M., Shirley, L. Y., Wolters, C. A., & Wiesner, M. (2014). The role of the college classroom climate on academic procrastination. Learning and Individual Differences, 32, 294-303.

Loewenthal, K. M. (2004). An introduction to psychological tests and scales (2 ed.).Hove, UK: Psychology Press.

Lubbers, M. J., Van Der Werf, M. P., Snijders, T. A., Creemers, B. P., & Kuyper, H. (2006). The impact of peer relations on academic progress in junior high. Journal of school psychology, 44(6), 491-512.

Onwuegbuzie, A. J. (2000). I'll Begin My Statistics Assignment Tomorrow: The Relationship between Statistics Anxiety and Academic Procrastination.

Paden, N., & Stell, R. (1997). Reducing procrastination through assignment and course design. Marketing Education Review, 7(2), 17-25.

Schraw, G., Wadkins, T., & Olafson, L. (2007). Doing the things we do: A grounded theory of academic procrastination. Journal of Educational psychology, 99(1), 12.

Solomon, L. J., & Rothblum, E. D. (1984). Academic procrastination: Frequency and cognitive-behavioral correlates. Journal of counseling psychology, 31(4), 503-509.

Steel, P. (2007). The nature of procrastination: a meta-analytic and theoretical review of quintessential self-regulatory failure.